Groningen-Haren-Onnen-OnnerEs's Journal

January 13, 2024

445. Menno Coehoorn zijn Historische webinars

https://coehoorn.nl/om-te-weten/webinars/webinar-historie/

In het onderstaande schema ziet u een overzicht van de geplande webinars. Op de pagina Historisch overzicht vindt u een overzicht van eerder gehouden webinars. In dit overzicht staan vaak ook links (YouTube-kanaal van de Stichting Menno van Coehoorn) naar opnames van de eerder gehouden webinars zodat u deze terug kan kijken.

Datum Tijdstip Onderwerp Spreker(s)
10-05-2023 19.30-21.00u Het militaire landschap van de Afsluitdijk. Geschiedenis en recente transities. Daan Lavies en Tim Buruma
06-06-2023 19.30-21.00u De Atlantikwall als verdediging Hans Sakkers
2023-09-12 19.30-21.00u ** Nog nader in te vullen ** Atlantikwall verplaatst naar december Nog nader in te vullen
2023-10-04 19.30-21.00u De Stelling van Honswijk in het Lekacces Hijlke Bakker
2023-11-07 19.30-21.00u Fort Rammekens 1547, overzicht van de geschiedenis en de bouw van een Habsburgse vesting aan de Schelde Bram Silkens & Jan van der Hoeveen
2023-12-13 19.30-21.00u Atlas van de Atlantikwall in de Provincie Zuid-Holland (DATUM gewijzigd) Arthur van Beveren

































































































































































<!--ninja_tobody_rendering_done-->
Datum Spreker(s) Onderwerp Link naar YouTube video Cat
2023-04-04 Kees Neisingh Paraplu boven Nederland tijdens de Koude Oorlog Webinar terugkijken
KO
2023-03-08 Michel van Best De kustverdediging van Sri Lanka tot 1945 Webinar terugkijken
VES
2023-02-07 Dan de Bruijn De Mijnen Uitkijkdienst (MUD) in de Koude Oorlog Webinar terugkijken KO
2023-01-11 Jos Notermans Het militaire hospitaal in de vesting Maastricht Webinar terugkijken
VES
2022-12-13 Dennis van Nieuwenhuijzen De Wellingtonbarriere vanuit een politiek en militairperpectief Webinar terugkijken VES
2022-11-08 Jan Smits De Ommerschans als Verdedigingslinie Webinar terugkijken VES
2022-10-05 Michel van Best Deel 2 – Inzet van Duitse V-Wapens in de Tweede Wereldoorlog Webinar terugkijken WO2
2022-08-09 Jeroen van der Werf De vestingwerken van Vauban Webinar terugkijken VES
2022-06-07 Kees Neisingh Duitse radar in Nederland 1940-45 Webinar terugkijken WO2
2022-05-02 Sander van den Berg Nederlandse Vestingartillerie aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog Webinar terugkijken WO1
2022-04-05 Ben de Vries Olie als wapen. Zuid-Sumatra, 1940-1950 Webinar terugkijken WO2
2022-03-07 Michel van Best Deel 1 – Ontwikkeling en productie Duitse V-Wapens in de Tweede Wereldoorlog Webinar terugkijken WO2
2022-02-10 Oscar Hefting Nederlandse forten in Afrika. Sporen van VOC en WIC tussen Marokko en Madagaskar Webinar terugkijken NOV
2022-01-19 Erik Locht De opstand van de Georgiërs op Texel (april, mei 1945)
Webinar terugkijken
WO2
2022-01-12 MvC Nieuwjaarsborrel Menno Medewerkers 2022 Webinar terugkijken DIV
2021-12-08 Jos Notermans Verhalen uit Maastricht in WO1 en het verloop van de Duitse doortocht bij gat van Visé Webinar terugkijken WO1
2021-11-10 Joost Michels Verhaal over tactische inzet op verschillende linies kort voor WO2 Webinar terugkijken WO2
2021-10-07 Cor Wagemakers Het politieke en maatschappelijke verloop van de Koude Oorlog 1947-1991 Webinar terugkijken
KO
2021-09-07 Edwin Paar Nederlands vestingwerken in de 17e eeuw in Portugal Webinar terugkijken VES
2021-07-06 Jeroen van der Werff De Vesting Naarden Webinar terugkijken VES
2021-06-09 Nick Warmerdam, Martijn Reinders en Dwayne Beckers Conflictarcheologie van de Tweede Wereldoorlog Webinar terugkijken WO2
2021-05-11 Martin Hendriks Vestingbouwkundige werken in Noorwegen Webinar terugkijken VES
2021-04-08 Jos Notermans De opheffing en ontmanteling van de vestingstad Maastricht Webinar terugkijken VES
2021-03-16 Raphaël Smid Koude oorlog, een beeld van de Civiele verdediging in Nederland Webinar terugkijken KO

The talk will be recorded so you’ll be able to catch up on YouTube. Subscribe to my YouTube channel to be notified when the recording is uploaded: https://www.youtube.com/channel/UCbeFlKCmJl3h05j4dc9bu1Q

Op 4 maart jl ging de West-Vlaamse Natuurstudiedag , na 2 jaar noodgedwongen online, weer met publiek door bij KULAKortrijk

Het thema was deze keer: ‘Is natuur te maken?’

Maar we namen de lezingen ook op. Je kunt ze dus op je gemak eens (her) bekijken , via onderstaande link:

https://youtu.be/l9obhi-YLT8

Op 4 maart jl ging de West-Vlaamse Natuurstudiedag , na 2 jaar noodgedwongen online, weer met publiek door bij KULAKortrijk

Het thema was deze keer: ‘Is natuur te maken?’

Maar we namen de lezingen ook op. Je kunt ze dus op je gemak eens (her) bekijken , via onderstaande link:

https://youtu.be/l9obhi-YLT8


  • In haar lezing roept zij terecht op om de digitalisering in Nederland serieuzer te nemen. De digitale transitie dendert over ons heen, 'zónder dat we die sturen of in goede banen leiden'. Dat moet anders. Digitalisering is niet iets dat ons overkomt, het is een fundamentele omslag die sturing en een integrale aanpak nodig heeft. Wil Nederland zijn voorsprong behouden als kenniseconomie, dan moet de overheid meer technici opleiden en meer aandacht geven aan ethische vraagstukken. Maar het kabinet moet vooral meer geld investeren in onderzoek en ontwikkeling, aldus Jeannine Peek.

  • Voor de 21ste editie van de Brakona Contactdag konden we helaas niet in levende lijve samenkomen in het Provinciehuis in Leuven. Omdat er in 2020 in Vlaams-Brabant toch wel het een en het ander gebeurde op vlak van natuurstudie, organiseren de Provincie Vlaams-Brabant en Natuurpunt Studie een online alternatief.
    Op zaterdagvoormiddag 6 februari stond dit op het programma:
    00:01 - Inleiding door dagvoorzitter Frederik Vanlerberghe, Provincie Vlaams-Brabant
    04:55 - Het Vinne, op naar een viersterrenrestaurant voor de Roerdomp (Frederik Vanlerberghe, Provincie Vlaams-Brabant)
    37:47 - Het Meetnetten-project 2.0 (Sam Van de Poel, Natuurpunt Studie)
    48:22 - Over prachtige Bosoprollers en andere Landpissebedden in Vlaams-Brabant (Pallieter De Smedt, Spinicornis)
    1:06:45 - Habitatgebruik van Bever op de Dijle op basis van zenderonderzoek (Frank Huysentruyt, INBO)
    1:31:29 - PTT wintertellingen van vogels in Vlaams-Brabant (Marc Herremans, Natuurpunt Studie)
    1:53:12 - Het nachtvlinderjaar 2020 gezien vanuit mijn tuin (Paul Nuyts)
    2:13:45 - Plan kiekendief: eerste realisaties (Hanne Vandewaerde, Regionaal Landschap Zuid Hageland)
    2:43:30 - Monitoring van het ecoduct Groenendaal en de tunnel Flossendelle over en onder de R0 in het Zoniënwoud (Simon Feys en Jorg Lambrechts, Natuurpunt Studie)
    3:06:58 - Afsluitend woord (Bart Nevens, Gedeputeerde voor milieu, Provincie Vlaams-Brabant)

    1. Menno Coehoorn zijn Historische webinars
      https://coehoorn.nl/om-te-weten/webinars/webinar-historie/

  • Posted on January 13, 2024 08:56 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    November 28, 2023

    305- Future of Butterflies Part 1 Dutch Butterfly Conservation

    Dutch Butterfly Conservation (De Vlinderstichting) hosted its 5th international symposium on Future of Butterflies in Europe on the 8th and 9th of april 2021. Due to the corona pandemic, the symposium was held online. This is the recording from the 8th of april 2021. Check https://www.vlinderstichting.nl/futur... for more information.

    Future of Butterflies Part 1


  • Dutch Butterfly Conservation (De Vlinderstichting) hosted its 5th international symposium on Future of Butterflies in Europe on the 8th and 9th of april 2021. Due to the corona pandemic, the symposium was held online. This is the recording from the 8th of april 2021. Check https://www.vlinderstichting.nl/futur... for more information.

    Future of Butterflies Part 1

  • The monarchs’ history is lengthy, and details are few, but it’s clear that this species has survived an extremely variable climatic history.

    The pending petition before the Department of Interior to declare the monarch butterfly a threatened species requires that we do everything we can to understand the population dynamics of this species.
    The responses of monarchs to weather events in the last two decades provide insights as to both the size of past and future monarch populations. This population dynamic has played out against a background of human-driven changes in habitats across the landscapes of eastern North America and Mexico. Unfortunately, landscapes that support monarchs are continuing to decline rapidly as a result of agricultural practices, development, and warming climates. These changes not only involve the loss of milkweeds and nectar sources needed to sustain reproduction and migration but extend to the persistence of the forests in Mexico that sustain the overwintering population. Will the monarch migration become a victim of climate change? Probably. Can we keep this from happening? Yes.

    Chip Taylor is the Founder and Director of Monarch Watch, and an Emeritus Professor in the Department of Ecology and Evolutionary Biology at the University of Kansas. Trained as an insect ecologist at the University of Connecticut, his research projects have included studies of reproductive isolating mechanisms in sulfur butterflies, reproductive and life history patterns in plants, comparative biology of European and Neotropical African honey bees and migratory behavior of monarch butterflies. In 1974, Chip Taylor established research sites and directed students studying Neotropical African honey bees (killer bees) in French Guiana, Venezuela, and Mexico. In 1992, Taylor founded Monarch Watch, an outreach program focused on education, research, and conservation relative to monarch butterflies. Since then, Monarch Watch has enlisted the help of volunteers to tag monarchs during the fall migration. Over 2 million monarchs have been tagged by volunteers since 1992. Of these, over nineteen thousand have been recovered. This program has provided many new insights into the dynamics of the fall monarch migration.


  • https://www.heeldrenthezoemt.nl/nieuws/webinar-basiskwaliteit-natuur-drenthe/
  • De 'Internationale Dag van de Biodiversiteit' is in het leven geroepen om het thema biologische diversiteit jaarlijks extra aandacht te geven. Biodiversiteit is belangrijk, maar staat onder druk. Wat je niet ziet, waardeer je vaak ook niet. Om studenten en medewerkers meer te weten te laten komen over biodiversiteit en omdat dit voor de RUG een belangrijk thema is, organiseert de Green Office de Week van de Biodiversiteit van 16 tot 22 mei! https://www.rug.nl/about-ug/profile/facts-and-figures/duurzaamheid/nieuws/biodiversity-week
    Biodiversiteit bij de RUG
    De Rijksuniversiteit Groningen heeft de ambitie om ecologie en biodiversiteit meer centraal te stellen. Het is de bedoeling om de biodiversiteit van RUG terreinen te vergroten door te sturen op een andere manier van beheer op basis van een doelsoortenbeleid. In de praktijk kun je hierbij denken aan watergangen met (deels) natuurlijke oevers en meer bloemrijk grasland met kruiden voor vlinders, bijen, libellen en andere insecten. Langs bosranden kunnen zogenaamde zomen en mantels worden ontwikkeld als foerageergebied voor insecten, amfibieën, reptielen, vogels, kleine zoogdieren en vleermuizen. Dit speelt niet alleen op de Zernikecampus, maar ook bij de panden in de binnenstad zijn kansen!

    Onderzoek naar Biodiversiteit
    Niet alleen op de terreinen van de RUG wordt gekeken naar biodiversiteit. Verschillende RUG-onderzoekers doen ook onderzoek binnen dit thema en kijken onder andere naar de gevolgen van menselijk handelen op biodiversiteit, hoe nieuwe soorten ontstaan, en verschillen tussen dieren of insecten onderling. Hieronder lees je meer over het onderzoek van een aantal van hen.


  • https://www.heeldrenthezoemt.nl/nieuws/webinar-basiskwaliteit-natuur-drenthe/

  • Graag willen we jullie weer een tweetal nieuwe online-lezingen onder de
    aandacht brengen:

    Op maandag 23 mei is het de beurt aan Wim Veraghtert, die ons meeneemt
    in de bijzondere wereld van de mycofagie in het dierenrijk.
    Denk hierbij niet alleen aan zwijnen, muizen of eekhoorns die zich
    tegoed doen aan paddenstoelen, maar ook aan kleiner spul, zoals diertjes
    die aan de zwamvlok grazen. En welk effect heeft dat? Dit en meer komt
    deze avond aan de orde!
    De lezing begint om 19.30 uur; inloggen kan vanaf 19.15 uur via deze
    link:

    https://us06web.zoom.us/j/81651171497#success

    Voor meer informatie over het onderwerp van deze lezing, verwijzen we
    jullie ook graag naar het volgende Nature today-bericht:
    https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=29209

    Op maandag 30 mei staat de volgende online-lezing op het programma die
    wordt verzorgd door Quincy Holzapfel. Quincy gaat ons hierin alles
    vertellen over fylogenetische boomstructuur. Deze structuur toegepast op
    schimmels vertelt je hoe soorten paddenstoelen zijn ontstaan uit
    gemeenschappelijke voorouders, net zoals diverse primaten en de mens
    zijn ontstaan uit gemeenschappelijke voorouders. Quincy is al langere
    tijd geboeid door de evolutie van schimmels. Analyse van het DNA kan
    daarbij helpen: overeenkomsten en verschillen in sequenties van de
    baseparen in bepaalde genen kunnen worden gebruikt om de mate van
    verwantschap te berekenen en dat kan weer worden gevisualiseerd in een
    stamboom.
    De lezing begint om 19.30 uur; inloggen kan vanaf 19.15 uur via deze
    link:



  • 305- Future of Butterflies Part 1 Dutch Butterfly Conservation

  • Posted on November 28, 2023 05:00 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    November 14, 2023

    403.9e Biodiversiteit en Leefgebieden 2022

    De provincie Noord-Brabant organiseert dit jaar voor de 9e keer het symposium ‘Biodiversiteit en Leefgebieden’!

    Dit symposium is voor alle professionals en vrijwilligers die zich inzetten voor de Brabantse natuur, bijvoorbeeld bij terreinbeheerders, gemeenten, waterschappen, natuurorganisaties, agrarische natuurverenigingen en adviesbureau’s.

    Op het symposium laten we zien wat er in Brabant is bereikt rondom biodiversiteit en leefgebieden. Maar ook kansen en uitdagingen komen aan bod. Het gevarieerde programma bestaat uit lezingen, workshops en flitspresentaties.

    Klik hier om de samenvattingen te downloaden. In het blok 'Programma' kan je de opname van deze dag bekijken per deel en kan je de PowerPoints downloaden.

    Programma


    DEEL 1, 09:45 - 11:00 UUR: bekijken

    • 09:45 uur Opening door Arno Teunissen
    • 10:00 uur Veerkracht, biodiversiteit en Bosbeheer, Harrie Hekhuis (Staatsbosbeheer) - Download PowerPoint
    • 10:30 uur Insecten in het kronendak, Fabian Meijer (Bosgroep Zuid Nederland) en Tim Faassen (Ecologica BV) - Download PowerPoint

    DEEL 2, 11:30 - 12:45 UUR: bekijken

    • 11:30 uur Nardus en Limosa; Herstel van een uniek heidelandschap met behoud van de weidevogel, Joost Vogels (Stichting Bargerveen), Wim de Jong en Rob Vriends (Brabants Landschap) - Download PowerPoint
    • 12:00 uur Droog, droger het droogst, effecten op de natuur en hoe nu verder..?! Peter Voor (Natuurmonumenten) - Download PowerPoint
    • 12:30 uur Beheerder van het jaar

    DEEL 3, 13:45 - 15:15 UUR: bekijken

    • 13:45 uur Flits 1: Gewone grootoorvleermuizen in de Groote Peel, Chris Driessen (Regelink Ecologie en Landschap) - Download PowerPoint
    • 13:53 uur Flits 2: Windenergie: waar wel en waar niet? Henk Sierdsema (Sovon Vogelonderzoek Nederland) - Download PowerPoint
    • 14:01 uur Flits 3: Springers en tjirpers in Noord-Brabant, Roy Kleukers (EIS Kenniscentrum Insecten) - Download PowerPoint
    • 14:08 uur Flits 4: Dagvlinders in Brabant: winnaars en verliezers, Kars Veling (De Vlinderstichting) - Download PowerPoint
    • 14:15 uur Cyclische beheer in het Vlijmens ven; kansen voor waterplan en -dier?! Michiel Verhofstad (FLORON en RAVON) - Download PowerPoint
    • 14:45 uur Wat een kwabaal in de Beerze! Mark Groen (RAVON) - Download PowerPoint

    DEEL 4, 15:45 - 17:00 UUR: bekijken

    • 15:45 uur Paddenstoelen - wat kan de beheerder, Peter-Jan Keizer (Nederlandse Mycologische Vereniging) - Download PowerPoint
    • 16:15 uur De opmars van de wilde kat, Bram Houben (ARK Natuurontwikkeling) - Download PowerPoint
    • 16:45 uur Afsluiting Symposium
    • 17:00 uur Borrel

    Workshops

    10:00-11:00 uur Wat is dat voorn vis? Mark Groen (RAVON)
    Niet alle vissen zijn voorntje, bliekjes of karpers. Maar wat dat wel? In Nederland leven ruim 70 zoetwatervissoorten die er allemaal net anders uit zien. Uiterlijke kenmerken zoals de aanwezigheid van buikvinnen, vorm van (rug)vinnen, bekdraden, lichaamsvorm, stand van de vinnen ten opzichte van elkaar, ogen, bekstand, tekening en kleur kom je tijdens de workshop allemaal tegen. Samen gaan we de kenmerken bekijken en leren toepassen. Na een beetje oefenen kan iedereen een blankvoorn van een rietvoorn onderscheiden!

    11:30-12:30 uur Braakballen pluizen, Eveline van der Jagt (Zoogdiervereniging)
    Voor het NEM Verspreidingsonderzoek Muizen wordt door middel van braakballen van kerkuilen de verspreiding van diverse muizensoorten in de gaten gehouden. De Zoogdiervereniging werkt met veel enthousiaste vrijwilligers, verspreid over heel Nederland, die helpen met het verzamelen en uitpluizen van de braakballen. Tijdens deze workshop vertel ik alles over dit onderzoek en gaan we zelf braakballen pluizen! Hoe gaat dit in zijn werk? Waar moet je op letten? Hoe herken je de diverse soorten muizen? En hoe wordt aan de hand van deze resultaten de verspreiding van soorten als waterspitsmuis, noordse woelmuis en veldspitsmuis in kaart gebracht?

    14:15-15:15 uur Determineren met de Eggelte Flora, Stef van Walsum en Petra van der Wiel (FLORON)
    De Veldgids Nederlandse Flora van Henk Eggelte heeft zich jarenlang bewezen als een praktische veldgids voor het determineren van plantensoorten, dit voorjaar verscheen een nieuwe druk. In de workshop helpen wij je op weg bij het hanteren van de determinatiesleutels in het boek.

    15:45-16:45 uur Steenmeel als herstelmaatregel; omgaan met (en beslissen over) kansen en onzekerheden, Maaike Weijters (Onderzoekscentrum B-ware) en Leon van den Berg (Bosgroep Zuid)
    Op basis van onze ervaring vanuit onderzoek, advies en beheer nemen we jullie mee in de huidige (on)zekerheden op het gebied van steenmeel als herstelmaatregel. Met een casus proberen we inzichtelijk te maken welke aanpak je als terreinbeheerder of adviseur kunt kiezen om afgewogen keuzes te maken. Door samen een aantal stappen te doorlopen, komen we uit op een (globaal) gebiedsherstelplan. ( Deze workshop is vooral geschikt voor terreinbeheerders en (ecologisch)adviseurs met enige ecologische achtergrondkennis. )

    403.9e Biodiversiteit en Leefgebieden 2022

    Posted on November 14, 2023 03:40 PM by ahospers ahospers | 1 comment | Leave a comment

    June 07, 2023

    454.Grote zorgen om afwezigheid van vlinders

    https://www.maaimeinietnederland.nl/webinar-maaien-na-mei/
    Het is alweer juni, de actie 'Maai Mei Niet' is reeds afgelopen. We willen iedereen bedanken die heeft meegedaan, de natuur heeft door jullie weer een boost gekregen! Benieuwd naar wat je NA mei kunt doen met het gazon? Bekijk tot 20 juni de webinar.
    Ook zijn we positief verrast door de foto inzendingen voor de World Bee Day, er zijn zoveel foto's binnen gekomen dat we nog bezig zijn de winnaars te selecteren! Even geduld dus nog :-).
    Wij willen, namens de Bijenstichting, nog veel meer projecten uitvoeren. Die moeten echter wel gefinancierd worden, daarom hebben we een crowdfund actie gestart! Op een laagdrempelige manier kun je doneren, maar evenzo belangrijk, ook de actie delen met anderen. Doe je mee? Ook in de nieuwsbrief informatie over de actie 'Bee Good For Nature' van Chi Natural Life en win 1 van de 5 ambassadeurs lidmaatschappen!

    Veel leesplezier.

    Ps. Onze demonstratietuin is tijdens de Open Tuinendag geopend -> Zondag 11 juni vanaf 11.00. Kom je ook?!


  • Webinar 'Goed maaibeleid voor biodiversiteit' Steenbreek (via Teams 17 mei 2022)

    In het kader van de campagne 'Maai Mei Niet' (ism de Bijenstichting en Flora van Nederland) organiseerde Steenbreek dit Webinar om ook professionals te betrekken bij ecologisch maaien en ruimte te geven voor vragen.

    Omdat in Nederland de biodiversiteit onder druk staat bieden de bermen en groenstroken een enorme kans planten en dieren de ruimte te geven. Daarvoor is ecologisch bermbeheer van groot belang.

    𝗦𝗽𝗿𝗲𝗸𝗲𝗿𝘀:

    𝗔𝗻𝘁𝗵𝗼𝗻𝗶𝗲 𝗦𝘁𝗶𝗽 00:00 – Gepassioneerd pleitbezorger voor natuurinclusieve landbouw, afgestudeerd op wilde bijen in het agrarisch gebied en werkzaam voor de vlinderstichting. Anthonie weet alles van een goed ecologisch maaibeheer. Een takeaway: faseren, faseren, faseren!

    𝗩𝗶𝘃𝗶𝗲𝗻𝗻𝗲 𝘃𝗮𝗻 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗲 20:20 – Stadsdeelmanager wijkonderhoud bij de Gemeente Arnhem (bijvriendelijkste gemeente 2022) en ecologe. Vivienne deelt haar ervaringen met prachtige praktijkvoorbeelden en heeft handige tips.

    𝗗𝗶𝗰𝗸 𝗢𝗼𝘀𝘁𝗵𝗼𝗲𝗸 – 40:08 Als directeur van Stichting Groenkeur stelt Dick professionals in staat om zich kwalitatief te onderscheiden. Hij legt uit hoe het proces verloopt van Kleurkeur, een nieuwe standaard voor ecologisch bermbeheer.
    Webinar 'Goed maaibeleid voor biodiversiteit' Steenbreek (via Teams 17 mei 2022)

  • De actie 'maai mei niet' wordt doorgezet en uitgebreid. Dat schrijft het stadsbestuur aan de gemeenteraad.

    'Maai mei niet' is een actie waarbij de gemeente pas na mei een gebied gaat maaien. De gemeente wil zo de biodiversiteit in de stad vergroten. Dat geeft planten en dieren de mogelijkheid langer te groeien en te bloeien. Een jaar geleden is de gemeente met 'maai mei niet' begonnen en dat levert nu al resultaat op. Het gebied waar pas na mei gemaaid mag worden, wordt zelfs uitgebreid.

    De gemeente werkt aan een kaart waarop de 85 hectare waar pas na mei gemaaid wordt, zichtbaar zijn.

  • Het staat er slecht voor met de aantallen vlinders en hommels. Uit tellingen blijft dat er sprake is van een opvallend slecht jaar voor bestuivende insecten. En dat beeld is in Groningen niet anders dan in de rest van Nederland.

    Bert Speelman is voor Het Groninger Landschap werkzaam als natuurbeheerder in het Leekstermeergebied. "Ik ben nu ongeveer dertig jaar werkzaam voor natuurorganisaties. Zo slecht als dit jaar heb ik het niet eerder gezien. Wat ik de afgelopen decennia zie is dat de aantallen met pieken en dalen gaan. We kunnen op dit moment constateren dat de eerste generatie er eigenlijk niet is. Waar dat door komt? De droogte van de afgelopen weken? Of het natte en koude voorjaar? Interessanter is wellicht de vraag of de tweede generatie het straks beter gaat doen. Maar dat weten we nog niet."

    Aantal vlinders en hommels neemt af
    Sinds 1992 bestaat er een landelijk meetnetwerk voor het monitoren van dagvlinders. In de afgelopen dertig jaar is het aantal vlinders bijna gehalveerd. Sinds 1890 is de vlinderstand zelfs met ruim 80 procent afgenomen. En dat geldt ook voor het aantal vliegende bestuivers. Ook het aantal hommels wordt gemonitord. Uit die cijfers blijkt dat er eind mei maar half zoveel hommels werden waargenomen als in afgelopen jaren."

    "De tijd van praten is voorbij"
    Speelman: "Maar belangrijk daarbij is dat je in combinaties gaat denken. Dus een nectarplant is een mooie verrijking, maar combineer dit met een struik die geschikt is waar eitjes op afgezet kunnen worden. En in zekere zin ligt er ook een taak voor overheden. Verschillende gemeenten voeren al een beleid dat gericht is op biodiversiteit, maar het kan allemaal nog veel beter. Als je ziet hoeveel kilometers bermen gemeenten wel niet in bezit hebben. Er liggen echt kansen en oplossingen. Maar het moet wel nu. Wie denkt dat er nu nog alle tijd is om hierover te praten, die heeft het mis. De tijd van praten is voorbij, actie is nu nodig."

  • Westpark De Held Gravenburg Vinkhuizen Hoogkerk
    Nu Maai Mei Niet is afgelopen wordt er weer volop gemaaid, tot onvrede van sommige inwoners. Waarom moet dit direct gebeuren op bepaalde plekken?

  • Wandelen over het Pieterpad - etappe 3 - Groningen-Zuidlaren
    Welkom op ons wandelkanaal waar we je nu uitnodigen met ons mee te lopen op de 3e etappe van het Pieterpad.
    In januari van dit jaar zijn we gestart met de etappes 1 en 2. Omdat het noorden van het land vanuit onze woonplaats best ver weg is, besloten we tussendoor de etappes 12, 13 en 14 te lopen die voor ons wat beter te bereiken zijn op een dag. Zo is het ons toch weer gelukt om het Pieterpad in een vreemde volgorde te lopen. Je kent dat wellicht wel van onze tochten over de Moselsteig en de Eifelsteig.

    Voor het lange Pinksterweekend besloten we naar het noorden af te reizen om te vervolgen met de etappes 3 en 4.
    Met etappe 3 verlaat je de provincie Groningen en wandel je Drenthe binnen. Een heel ándere natuur dan het vlakke Groningse land. Zo ontdek je dat elk stukje Nederland z'n eigen schoonheid heeft.

    Wandel je mee ? Als je op de hoogte wilt blijven van onze wandelingen, abonneer je dan. Reacties, vragen, duimpjes en zelfs kritiek worden op prijs gesteld en altijd beantwoord.

  • Wandelen - Pieterpad - Etappe 1 - Pieterburen naar Winsum (NL/EN/DE/FR ondertiteling)

    Wandelen - Pieterpad - Etappe 1 - Pieterburen naar Winsum (NL/EN/DE/FR ondertiteling)

  • Etappe #01 Pieterpad Plaatsen van Pieterburen naar Winsum (Deel 2) We zetten onze expeditie voort langs etappe 01 van het Pieterpad. We vertrekken uit Pieterburen en beleven mooie ontmoetingen in:
    • Eenrum (Molen de Lelie en Kaarsenmakerij Wilhelmus)
    • Mensingeweer (koffie- en theeschenkerij De Mallemolen)
    • Maarhuizen (boerderij Enne Jans Heerd)
    • Winsum (De Boog, Stadhuis en Marenland met De Jongens uit de Buurt).

      Etappe #01 Pieterpad Plaatsen van Pieterburen naar Winsum (Deel 2)

    • Wandelen - Pieterpad - Etappe 1 - Pieterburen naar Winsum (NL/EN/DE/FR ondertiteling)

  • Meer ecologische zones verrijken groen in gemeente


  • Expertmeeting Maai Mei Niet - met Yacine Ryckebusch
    Gras maar om de 4 weken gefaseerd te maaien, krijgen kruiden en bloemen kans om te groeien en vinden bijen, kevers, vlinders en hommels meer voedsel. De campagnetitel Maai Mei Niet slaat op het advies voor tuinbezitters om in de maand mei het gazon of een deel ervan niet of minder te maaien; voor gemeenten is de campagne bedoeld om meer bewustzijn te kweken door te maaien middels ecologisch maaibeleid.
    𝗭𝗶𝗲 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗺𝗲𝗲𝗿 𝗶𝗻𝗳𝗼𝗿𝗺𝗮𝘁𝗶𝗲 𝘄𝘄𝘄.𝗺𝗮𝗮𝗶𝗺𝗲𝗶𝗻𝗶𝗲𝘁.𝗻𝗹

    Gemeenten spelen een belangrijke rol bij het verhogen van de biodiversiteit, middels bermen en groenstroken in de openbare ruimte die zich over vele duizenden kilometers uitstrekken: circa 140.000 kilometer bij wegen, 17.500 kilometer bij dijken en ongeveer 3000 kilometer bij spoor.

    𝗬𝗮𝗰𝗶𝗻𝗲 𝗥𝘆𝗰𝗸𝗲𝗯𝘂𝘀𝗰𝗵 𝗶𝘀 𝘁𝘂𝗶𝗻𝗲𝘅𝗽𝗲𝗿𝘁 𝗯𝗶𝗷 𝗩𝗲𝗹𝘁. Yacine licht enkele tips toe hoe je commentaren van burgers kan vermijden op het anders beheerde openbaar groen. Ze gaat dieper in hoe je met bloembollen langer gras kan verfraaien geïllustreerd met heel wat praktijkvoorbeelden.
    Expertmeeting Maai Mei Niet - met Yacine Ryckebusch
    https://www.maaimeinietnederland.nl/webinar-maaien-na-mei/


  • https://www.maaimeinietnederland.nl/webinar-maaien-na-mei/
    Het is alweer juni, de actie 'Maai Mei Niet' is reeds afgelopen. We willen iedereen bedanken die heeft meegedaan, de natuur heeft door jullie weer een boost gekregen! Benieuwd naar wat je NA mei kunt doen met het gazon? Bekijk tot 20 juni de webinar.
    Ook zijn we positief verrast door de foto inzendingen voor de World Bee Day, er zijn zoveel foto's binnen gekomen dat we nog bezig zijn de winnaars te selecteren! Even geduld dus nog :-).
    Wij willen, namens de Bijenstichting, nog veel meer projecten uitvoeren. Die moeten echter wel gefinancierd worden, daarom hebben we een crowdfund actie gestart! Op een laagdrempelige manier kun je doneren, maar evenzo belangrijk, ook de actie delen met anderen. Doe je mee? Ook in de nieuwsbrief informatie over de actie 'Bee Good For Nature' van Chi Natural Life en win 1 van de 5 ambassadeurs lidmaatschappen!

    Veel leesplezier.

    Ps. Onze demonstratietuin is tijdens de Open Tuinendag geopend -> Zondag 11 juni vanaf 11.00. Kom je ook?!


  • 454.Grote zorgen om afwezigheid van vlinders
  • Posted on June 07, 2023 09:04 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    June 04, 2023

    455.Duurzaamste wijken van Nederland: Reitdiep en Drielanden: Climatecafe GroenBlauw 2023 04 11


  • Update zomer 2022: de zuiveringsprestaties zijn uitzonderlijk goed en halen ruimschoots de norm alsmede de verwachting van alle betrokkenen.

    de duurzaamste wijken van Nederland: Reitdiep en Drielanden: Climatecafe GroenBlauw 2023 04 11

    In de Groninger nieuwbouwwijk Reitdiep wordt het afvalwater van honderd woningen straks gezuiverd door een wilgenfilter. Het is voor het eerst dat dat in Nederland op zo’n grote schaal gebeurt.

    ''En ook het rendement is veel hoger dan gebruikelijk’’, zegt Jonas Pelgröm van het bedrijf Wetlantec, dat het wilgenfilter aanlegt. Dat gebeurt in opdracht van de gemeente Groningen en in samenwerking met Arcadis, dat het terrein deze zomer bouwrijp maakt.

    Het gaat om een uitbreiding van de bestaande nieuwbouwwijk Reitdiep in het noordwesten van de stad, tegen Dorkwerd aan. De woningen worden zoveel mogelijk duurzaam gebouwd. Het (zwarte) afvalwater van het toilet wordt samen met het organische keukenafval ingezameld met een vacuümsysteem. Het overige (grijze) afvalwater gaat naar het wilgenfilter.

    Hoog rendement

    ''Dat is een nieuw type helofytenfilter met een veel hoger rendement dan normaal’’, vertelt Pelgröm. Wetlantec werkt al enkele decennia met het helofytenfilter als natuurlijke filtratietechniek, waarbij het vervuilde water door een laag van zand, grind en schelpen zakt. De wortels van de rietplanten daarboven zorgen samen met bacteriën voor de zuivering.

    Bij het wilgenfilter, waarmee in Zweden en de Verenigde Staten al meer ervaring is opgedaan, worden in plaats van rietplanten wilgen geplant. Die verdampen veel water en nemen snel fosfaat en stikstof op. ''Het rendement is daardoor heel hoog en dat was ook een eis van de gemeente’’, aldus Pelgröm. Hij belooft voor stikstof minder dan 4 mg per liter (normaal: 10 mg) en voor fosfor minder dan 0,25 mg per liter (normaal: 1 mg).

    Natuurpark

    Voor Nederland gaat het volgens Wetlantec om een uniek project vanwege de rendementseis gekoppeld aan de schaalgrootte. Het bedrijf legde eerder al wel wilgenfilters op kleinere schaal aan bij het Biesbosch Museum en in de Almeerse wijk Oosterwold en geldt in de Benelux als marktleider op het gebied van natuurlijke waterzuivering. ''Als er een partij is die dit kan, zijn wij het’’, gelooft Pelgröm.

    In de wijk Reitdiep gaat het om 30.000 liter afvalwater per dag. Het wilgenbos komt aan de rand van de wijk te liggen in een groenstrook, die vrij toegankelijk zal zijn en tevens dient als afscherming van de naastgelegen autowegen. ''Het wordt een soort natuurpark, zonder hekken of schuttingen. Wij zullen er ook rondleidingen geven.’’
    https://www.h2owaternetwerk.nl/h2o-actueel/wilgenfilter-zuivert-afvalwater-in-groninger-wijk-reitdiep
    Wetlantec hoopt eind juni met de aanleg te kunnen beginnen, aan het einde van de zomer moet het terrein bouwrijp zij
    https://wetlantec.com/projecten/reitdiep-3-groningen/
    https://www.climatescan.nl/projects/4020/detail
    https://www.aquarama.be/nl/artikels/item/227/wilgenfilter-zuivert-water-van-honderd-woningen-in-groningse-wijk
    https://afvalonline.nl/bericht/26325/wilgenfilter-zuivert-afvalwater-nieuwe-groningse-woningen
    https://www.tauw.nl/projecten/nieuwe-sanitatie-woonwijk-reitdiep-fase-3-in-groningen.html
    455.Duurzaamste wijken van Nederland: Reitdiep en Drielanden: Climatecafe GroenBlauw 2023 04 11


  • Posted on June 04, 2023 06:46 AM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    November 27, 2022

    November 21, 2022

    370-Mistig maar mooi bij Groningen Appelbergen Biodiversiteit Land van Ons RoegTV

    1. https://www.rtvdrenthe.nl/varia/15039437/de-pingoruine-als-archief-als-je-dat-kunt-lezen-kun-je-terug-in-de-tijd-kijken

      https://www.rtvdrenthe.nl/varia/15039437/de-pingoruine-als-archief-als-je-dat-kunt-lezen-kun-je-terug-in-de-tijd-kijken

      14 okt. 2022
      Een dikke wolk ligt over de Onneresch, natuurlijk net als we ROEG!-opnames maken... 🙄 Maar Luuk de Vries (van Land van Ons) en boswachter Kees van Son loodsen Loes er doorheen. 🌳 Weet jij het antwoord op de quiz? Laat het hieronder weten 👇

      Abonneer: https://bit.ly/3L0jjW1

      Zie ook:

      https://www.roeg.tv

      https://www.facebook.com
      https://twitter.com/RoegTV

      https://www.instagram.com/roegtv

      Met ROEG! beleef je de natuur en de cultuurhistorie van Drenthe. Op dit YouTube-kanaal vind je nieuws, achtergronden, vlogs en sfeerrepo’s over het bijzondere Drentse landschap en alles wat er bloeit, groeit en beweegt. Daarnaast publiceren we filmpjes over het erfgoed van Drenthe, dat vaak te midden van de natuur te vinden is.

      ROEG! wordt mogelijk gemaakt door een unieke samenwerking met RTV Drenthe, de provincie Drenthe en verschillende natuur- en waterorganisaties.

    2. Wolven in Drenthe RoegTV Loes

      In ROEG! hebben we het zaterdagavond over de wolven in Drenthe. Loes wandelt met boswachter Tineke door wolvengebied, in deze vlog alvast een kijkje achter de schermen. En weet jij het antwoord op de quiz? 👇

      Ontdek de Drentse natuur op ROEG!
      Kijk op: https://www.roeg.tv

    3. Abonneer: https://bit.ly/3L0jjW1

      Zie ook:

      https://www.roeg.tv

      https://www.facebook.com
      https://twitter.com/RoegTV

      https://www.instagram.com/roegtv

      Met ROEG! beleef je de natuur en de cultuurhistorie van Drenthe. Op dit YouTube-kanaal vind je nieuws, achtergronden, vlogs en sfeerrepo’s over het bijzondere Drentse landschap en alles wat er bloeit, groeit en beweegt. Daarnaast publiceren we filmpjes over het erfgoed van Drenthe, dat vaak te midden van de natuur te vinden is.

      ROEG! wordt mogelijk gemaakt door een unieke samenwerking met RTV Drenthe, de provincie Drenthe en verschillende natuur- en waterorganisaties.

    4. Onneresch nabij Onnen De pingoruïne als archief: ‘Als je dat kunt lezen, kun je terug in de tijd kijken’
      Net voorbij de provinciegrens ligt een gave pingoruïne, midden in de lager gelegen delen van de Onneresch nabij Onnen. Het perceel is sinds vorig jaar in bezit van de coöperatie Land van Ons, die zich inzet voor behoud van het overblijfsel uit de voorlaatste ijstijd.

      Abonneer: https://bit.ly/3L0jjW1

      Zie ook:

      https://www.roeg.tv

      https://www.facebook.com
      https://twitter.com/RoegTV

      https://www.instagram.com/roegtv

      Onneresch nabij Onnen De pingoruïne als archief: ‘Als je dat kunt lezen, kun je terug in de tijd kijken’

    5. Net voorbij de provinciegrens ligt een gave pingoruïne, midden in de lager gelegen delen van de Onneresch nabij Onnen. Het perceel is sinds vorig jaar in bezit van de coöperatie Land van Ons, die zich inzet voor behoud van het overblijfsel uit de voorlaatste ijstijd.
      "Helaas is de pingoruïne de afgelopen honderd jaar al een meter ingeklonken door de ontwatering", vertelt Luuk de Vries, vrijwilliger bij Land van Ons. "Onderdeel van het beheerplan van het perceel is het omhoog brengen van het grondwaterpeil zodat we verdere ontwatering van het veen tegengaan en daarmee het veentje kunnen behouden."
      Bescherming
      Dat de pingoruïne goed bewaard is gebleven maar achteruit gaat, blijkt uit grondboringen die aardwetenschapper Wim Hoek van de Universiteit Utrecht en zijn studenten uitgevoerd hebben. Veel pingoruïnes zijn in het verleden uitgegraven om turf te winnen, maar deze zijn afgedekt met een laag zand om de grond geschikt te maken als weidegrond. "Dit is bijzonder want overal in Nederland is het veen weggegraven om op te stoken. Dit is echt alleen organische stof met plukken wollengras erin, net touw", aldus Hoek.
      Bedreiging
      Het zand heeft het veen in het verleden beschermd, maar nu is droogte een bedreiging. "Het zand, een pakket van zestig centimeter, ligt direct op het veen", vertelt de aardwetenschapper. "Toen we hier vorig jaar de kern staken, hadden we zo'n tien centimeter geoxideerd veen. Dat is nu twintig, bijna dertig centimeter. Dat komt door de grondwaterspiegel. Als je dit veen, met die mooie, lichte kleur, een kwartier in de zon legt of laat uitdrogen, dan verandert de kleur. Dat is afgelopen zomer al gebeurd."

      Verschillend veen
      In Drenthe kennen we veengebieden zoals het Fochteloërveen en het Bargerveen waar het veen gevormd wordt door veenmossen. Dat geldt niet voor dit veen. "Dit is bruine, fijnkorrelige prut, een fijne pasta die snel naar bruin oxideert", laat Hoek zien. "Dit is geen veen in de zin dat het gegroeid is. Dat groeit door planten die het opbouwen en langzamerhand steeds hoger worden en de grondwaterspiegel die meestijgt. Dit is een afzetting uit een meer. Het is een ideaal archief, want alles wat langs waait valt uiteindelijk in dat meertje en blijft zo goed bewaart."
      Bodemprofiel
      Het bodemprofiel van de pingo leent zich uitstekend voor een uitgebreide stuifmeelanalyse. "Met studenten hebben we uit de hele boorkern ongeveer iedere tien centimeter monster gehaald. Dan zie je er rogge in zit, een student heeft een boekweitkorrel gevonden en op verschillende plekken zien we korenbloem. Dat is typisch voor de middeleeuwen, hier is dus middeleeuws veen aanwezig dat duizend jaar oud is."
      Archief
      De grondlagen zijn vergelijkbaar met een archief. Hoek: "We kennen archieven uit de historische tijd, wanneer mensen iets opschrijven, maar dit is opgetekend in de laagjes. Zo is vastgelegd wat hier rondom gebeurde en als je dat kunt lezen, kun je verder terug in de tijd kijken. Fossiel stuifmeel zegt iets over de bebossing hier, over de landbouw. De rug bij Onnen is al heel lang in gebruik voor landbouw. De bronstijd, ijzertijd, middeleeuwen en de Romeinse tijd, het landgebruik is nooit opgetekend, behalve in de middeleeuwen, maar dat zit hier wel in de ondergrond."
      https://www.rtvdrenthe.nl/varia/15039437/de-pingoruine-als-archief-als-je-dat-kunt-lezen-kun-je-terug-in-de-tijd-kijken

    6. 'Heuvel die groeit', dat is wat het woord 'pingo' betekent. Het komt uit het Inuktitut, de taal van de Inuit in Canada. Paul Noort, gids in natuurgebied Appèlbergen, weet alles van dit natuurlijke fenomeen.
      Appèlbergen ligt bovenop de Hondsrug, tussen Groningen en Coevorden in. Er is een aantal interessante historische elementen in het landschap te ontdekken, zoals een pingoruïne.
      Smeltende heuvels
      "Dit is dus een pingoruïne, het overblijfsel van een pingo die er ooit was", vertelt Noort. "Die pingo is uiteindelijk gesmolten, zo kun je het zeggen." Maar hoe kan het dat een heuvel smelt? Dat komt omdat er zich onder de heuvel ijs bevindt. Dat ijs duwt bevroren grond omhoog, waardoor er dus een heuvel ontstaat.
      https://www.rtvdrenthe.nl/varia/15039437/de-pingoruine-als-archief-als-je-dat-kunt-lezen-kun-je-terug-in-de-tijd-kijken
      Pingo's komen alleen voor in gebieden waar het erg koud is, zoals bijvoorbeeld Groenland. Lang geleden, tussen 115.000 en 10.000 jaar geleden, was het in Nederland ook koud genoeg om pingo's te laten ontstaan. https://www.rtvdrenthe.nl/varia/14723567/gesmolten-heuvels-in-natuurgebied-appelbergen
      Gedurende die periode was de grond tot ten minste twintig meter diep bevroren. Het grondwater stond hierdoor onder enorm hoge druk: door scheuren in de bevroren bodem kwam het water daardoor snel naar boven. Eenmaal in contact met de permafrost bevroor ook dat water, en vormde het zo een heuveltje. Maar nieuw grondwater bleef uit de diepte omhoog wellen, vandaar die 'heuvel die groeit'.
      Lange geschiedenis
      Op het moment dat het ijs in een pingo smelt, ontstaat er een ringvormige krater. Deze wordt opgevuld met smeltwater. Door een warmer klimaat vinden allerlei soorten planten hun weg naar de voormalige pingo. Al dat groen ontwikkelt zich over lange tijd tot veen. Spoel vooruit naar het heden, en we zien een landschap vol met vennetjes - of eigenlijk, pingoruïnes dus.
      Je kunt pingoruïnes in Nederland met name vinden in Friesland, Groningen, Drenthe, en Overijssel.
      https://www.rtvdrenthe.nl/varia/14723567/gesmolten-heuvels-in-natuurgebied-appelbergen

    7. 370-Mistig maar mooi bij Groningen Appelbergen Biodiversiteit Land van Ons RoegTV
    Posted on November 21, 2022 09:53 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    November 11, 2022

    325-Reports Rapporten Insecten Bijen Libellen Kevers 2015, 2014,2013

    https://www.eis-nederland.nl/rapporten
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/landschapoverstijgendnw/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/laagveen-en-zeekleilandschap/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/obn-nieuwsbrieven-uit-vakblad-nbl/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/proefschriften/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/scientific-articles/
    https://www.inaturalist.org/journal/ahospers/68501-325-reports-rapporten-2015-2014-2013

















































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































             
             

     
      Reemer, M. & T. Peeters, 2013

    Bijen in het centrale stuifzandgedeelte van de Loonse en Drunense Duinen

    EIS2013-08, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden

    De bijenfauna van het centrale stuifzandgedeelte van de Loonse en Drunense Duinen is in 2006 geïnventariseerd door EIS-Nederland. Sindsdien zijn hier in het kader van het LIFE-project Sand Dynamics in Inland Dunes diverse maatregelen uitgevoerd om het dynamiek van het stuifzand te herstellen, zoals grootschalige boskap, plagwerkzaamheden en schapenbegrazing. In 2013 heeft EIS in opdracht van Natuurmonumenten de inventarisatie herhaald, om zicht te krijgen op de effecten van de maatregelen op de bijenfauna. Deze rapportage doet verslag van de resultaten van de inventarisatie en vergelijkt deze met de resultaten uit 2006, alsmede met die van een eerdere inventarisatie in 1999/2000.

     
      Downloaden

     
      Henk Sierdsema, Robbert Wolf, André van Kleunen, Loes van den Bremer, Laurens Sparrius, John Smit, Adriaan Gmelig Meyling, Tim Termaat, Jan Kranenbarg, Hans Hollander & Ronald Zollinger 2015

    Leefgebiedkaarten van de Gelderse Natura2000-gebieden.

    SOVON 2015/67, SOVON Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen 54 pp, plus bijlagen 
    De provincie Gelderland heeft verzocht om leefgebiedkaarten op te stellen per Gelders Natura 2000 gebied, voor alle soorten waarvoor voor het betreffende gebied instandhoudingsdoelen gelden conform het aanwijzingsbesluit. De leefgebiedenkaarten gelden alleen voor de in het aanwijzingsbesluit opgenomen functie(s) voor de soort (zie bijlage 1). Het betreft geschikt leefgebied op basis van terreinkenmerken, onderverdeeld in de categorieën bezet en mogelijk bezet leefgebied op basis van verspreidingsgegevens. Vanuit deze Natura 2000 leefgebieden is tevens verzocht om voor de soorten waarvoor dat aan de orde is stikstofgevoelig PAS leefgebieden af te bakenen. De afbakening hiervan en methodiek hiervoor is gebaseerd op de beschrijvingen in de herstelstrategieën die in het kader van de PAS voor deze leefgebieden zijn opgesteld.

    Voor de begrenzing van de Natura 2000 leefgebieden is een combinatie van habitatgeschiktheidkaarten (HSI, Habitat Suitability Index) en recente verspreidingsinformatie gebruikt. De HSI-kaarten geven aan waar op basis van omgevingskenmerken waarschijnlijk geschikt habitat voorkomt voor de betreffende soort. Deze HSI-kaarten worden vervolgens gecombineerd met verspreidingsinformatie om aan te geven waar het voorkomen actueel bekend is (bezet leefgebied).

    Voor de begrenzing van de PAS leefgebieden is per leefgebiedtype (LG01 tot LG14) eerst afgebakend in welke terreingedeelten de terreinkenmerken overeenkomen met de beschrijving uit de herstelstrategie. Daarna is onderzocht in welke delen van dit potentiele PAS leefgebied geschikt leefgebied aanwezig is voor de soorten die in de herstelstrategie bij het betreffende LG-type worden genoemd. Het gaat daarbij alleen om delen van Natura 2000 gebieden waarin voor de betreffende soort een instandhoudingsdoelstelling geldt. De combinatie van potentieel PAS leefgebied en geschikt leefgebied van relevante soorten levert zo de afbakening van een PAS leefgebiedtype op. Gedeelten hiervan waarvoor van geen van de relevant soorten is vastgesteld dat het om bezet leefgebied gaat, worden als zoekgebied voor he PAS leefgebiedtype aangeduid.

      Downloaden
             

     
      Kalkman, V.J. 2015

    SNL-faunakartering Langstraat: Dagvlinders en libellen

    EIS2015-015, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden 16 pp, plus bijlagen 

    In 2014 en 2015 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van het object Langstraat van kavel NbrP 2-6 in de provincie Noord-Brabant Het gebied is in 2014 en 2015 in de periode half mei en half augustus twaalf maal bezocht voor dagvlinders, libellen en sprinkhanen. Van de hokken met faunarijke graslanden is 60% van de hokken tweemaal bezocht en 26% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 92% tweemaal bezocht en 6% eenmaal. In totaal zijn 20 soorten dagvlinders, 28 libellensoorten en 13 soorten sprinkhanen waargenomen. Van deze soorten staat alleen het groot dikkopje op de Rode lijst.

     
      Niet openbaar  
             

     
      Smit, J.T. 2015

    SNL-faunakartering Vressel & Dommelbeemden: Dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS2015-014, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden 25 pp, plus bijlagen In 2014 en 2015 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van de objecten Dommelbeemden en Vressel van kavel NbrP 2-7 in de provincie Noord-Brabant. De gebieden zijn tussen half mei en eind augustus negentien maal bezocht voor dagvlinders,libellen en sprinkhanen. Van de Dommelbeemden is van de hokken met faunarijke graslanden 71% van de hokken tweemaal bezocht en 26% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 96% tweemaal bezocht en 2% eenmaal. Van Vressel is van de hokken met faunarijke graslanden 100% van de hokken tweemaal bezocht. Van de overige hokken voor dagvlinders en libellen is 91% tweemaal bezocht en 2% eenmaal, en van de overige hokken voor dagvlinders en sprinkhanen is 100% tweemaal bezocht. In totaal zijn 25 soorten dagvlinders, 36 libellensoorten en 16 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staan het bruin blauwtje, het groot dikkopje, de speerwaterjuffer, de venwitsnuitlibel en de zompsprinkhaan op de Rode Lijst.

     
      Niet openbaar  
             

     
      Smit, J.T. 2015

    SNL-faunakartering Overijssel 2014-2015, Traject IJssel Zwolle-Deventer: Dagvlinders en libellen

    EIS2015-013, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden 19 pp, plus bijlagen
    In 2014 en 2015 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van het traject IJssel Zwolle-Deventer van kavel OVP 2-1 in de provincie Overijssel. Deze omvat de objecten (van noord naar zuid): Oldeneel, Windesheim, Molenpolder Oost, Wijhe buitenwaarden, Fortmmond, Duursche waarden, Hengforder waarden en Nijendal. De gebieden zijn tussen half mei en half augustus vierentwintig maal bezocht voor dagvlinders en libellen. Van de hokken met faunarijke graslanden is 64% van de hokken tweemaal bezocht en 25% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 92% tweemaal bezocht en 7% eenmaal. In totaal zijn 24 soorten dagvlinders, en 33 libellensoorten waargenomen. Daarvan staan het bruinblauwtje, het groot dikkopje en de gevlekte witsnuitlibel op de Rode lijst.

      Niet openbaar  
             

     
      Smit, J.T. 2015

    SNL-faunakartering Overijssel 2014-2015, Traject IJssel Kampen-Zwolle: Dagvlinders en libellen

    EIS2015-012, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden 15 pp, + bijlagen
    In 2014 en 2015 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van het traject IJssel Kampen-Zwolle van kavel OVP 2-1 in de provincie Overijssel. Deze omvat de objecten Zalk-Wilsum en Engelse werk. De gebieden zijn tussen half mei en half augustus vijftien maal bezocht voor dagvlinders en libellen. Van de hokken met faunarijke graslanden is 70% van de hokken tweemaal bezocht en 22% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 89% tweemaal bezocht en 9% eenmaal. In totaal zijn 18 soorten dagvlinders en 25 libellensoorten waargenomen. Daarvan staat alleen het groot dikkopje op de Rode Lijst.

     
      Niet openbaar  
             



     
      Smit, J.T. 2015

    SNL-faunakartering Breugel: Dagvlinders en libellen

    EIS2015-011, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden 16 pp + bijlagen
    In 2014 en 2015 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van het object Breugel van kavel NbrP 2-7 in de provincie Noord-Brabant. De gebieden zijn tussen half mei en half augustus zeventien maal bezocht voor dagvlinders en libellen. Sprinkhanen zijn niet specifiek onderzocht, maar aangetroffen Rode Lijst soorten zijn wel genoteerd. Van de hokken met faunarijke graslanden is 66% van de hokken tweemaal bezocht en 18% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 92% tweemaal bezocht en 6% eenmaal. In totaal zijn 23 soorten dagvlinders, 31 libellensoorten en 4 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staan alleen het groot dikkopje en de zompsprinkhaan op

    de Rode Lijst.

     
      Niet openbaar
             

     
      Reemer, M. 2015

    Bijen en zweefvliegen in het land van Wijk en Wouden: nulmeting 2015

    EIS-2015-010, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden, 66 pp.

    In 2013 is het project Bijenlandschap opgestart in het Land van Wijk en Wouden, deregio rond Leiden, Alphen aan den Rijn en Zoetermeer in Zuid-Holland. Doel van hetproject is het vergroten van de bloemen- en bijenrijkdom, teneinde de biodiversiteit,bestuiving en landschapsbeleving te vergroten. Vele partijen in de regio nemen hiertoemaatregelen in inrichting en beheer. Om te onderzoeken of deze maatregelen hetgewenste effect hebben op de wilde bijenfauna, wordt een monitoring uitgevoerd.In 2015 is de eerste inventarisatie (nulmeting) uitgevoerd en in 2018 wordt deze herhaald.De huidige rapportage bespreekt de resultaten van de nulmeting.In 2015 zijn 12 gebieden onderzocht, waarvan sommige zijn opgedeeld in deelgebieden.Alle gebieden zijn drie maal bezocht, in vroeg voorjaar, laat voorjaar enzomer. Ook zweefvliegen, net als bijen belangrijke bestuivers, zijn in de monitoringmeegenomen.In totaal zijn in 2015 in het Land van Wijk en Wouden 71 soorten bijen en 83 soortenzweefvliegen gevonden. Hier zijn verschillende bijzondere soorten bij, die inhet westen van het land zeldzaam zijn of zelfs op de Nederlandse Rode Lijst staan,zoals de weidebij Andrena gravida, de asbij Andrena cineraria, de distelbehangersbijMegachile ligniseca, de kleine tuinmaskerbij Hylaeus pictipes en de gewone tubebijStelis breviuscula.De resultaten worden per gebied besproken. Adviezen voor inrichting en beheerworden slechts beperkt gegeven, omdat hierin vaak al is voorzien door de Bijenhelpdeskbinnen het project Groene Cirkels. 
      Downloaden
             

     
      Smit, J.T., J. Noordijk & J. Smit 2015

    Insecten van steilranden op de Sallandse Heuvelrug

    EIS-2015-08, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 16 pp.

    Het gaat slecht met de heidefauna. Het systeem heeft te kampen met een verstoord evenwicht van de voedingsstoffen. Hierdoor worden planten minder aantrekkelijk voor veel insecten. Het gevolg is dat deze dieren en insecteneters het moeilijk hebben en zelfs aan het verdwijnen zijn. Om deze achteruitgang te remmen heeft Natuurmonumenten op de Sallandse Heuvelrug diverse maatregelen uitgevoerd ten behoeve van insecten, waaronder het aanleggen van een groot aantal steilrandjes voor extra nestgelegeheid voor onder andere bijen en graafwespen. 

    EIS Kenniscentrum Insecten heeft zes van deze steilranden in 2015 onderzocht, niet alleen op bijen maar voor het eerst ook op graafwespen en diverse andere insectengroepen. In totaal zijn er 73 soorten insecten aangetroffen, waaronder 15 soorten bijen en 14 soorten graafwespen. Hieronder zijn diverse zeldzame tot zeer zeldzame soorten aangetroffen. De spectaculairste vondst was die van de gele tubebij Stelis signata, Rode Lijstcategorie ernstig bedreigd. 

    Al met al geven de steilranden een bijzondere soortensamenstelling: nestgelegenheid van bijen en wespen die hun voedsel grotendeels van elders op de heide halen, bijbehorende broedparasieten en predatoren, generalistische predatoren als zandloopkevers en mierenleeuwen en warmteminnende herbivoren zoals doorntjes en blauwvleugelsprinkhaan. Er ontstaat zo een uitgebreide soortengemeenschap die eigenlijk alleen in deze samenstelling te vinden is bij grote kale plekken zand. De steilranden zijn dus zeer waardevolle insectenbiotopen die elders op de heide niet te vinden zijn. 
      Downloaden
             

     

     

      Heijerman, Th., J. Noordijk, G.O. Keijl & J.T. Smit 2015

    Monochamus-monitoring 2014 met een vergelijking van twee vangstmethoden

    EIS-2015-02, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 21 pp. + bijlagen

    Dit rapport behandelt de onderzoeksopzet en de resultaten van het zesde jaarwaarin het voorkomen van boktorren van het genus Monochamus is geïnventariseerd.Naar aanleiding van enkele vondsten van de boktor in het noordelijk deel van België werden dit jaar dennenbossen langs de grens met dit land bemonsterd.Er werden azijnzuurvallen opgehangen in Zeeuws-Vlaanderen, Noord-Brabant,Midden-Limburg en Zuid-Limburg. Er werden geen Monochamus-soortengevangen op deze locaties en het is niet aannemelijk dat er een populatie van Monochamus in de onderzochte bossen langs de Belgische grens is.De NVWA heeft ook in 2014 azijnzuurvallen opgehangen op risicolocaties, veelal bedrijven waar veel verpakkingshout wordt gebruikt. Ook hier zijn geen boktorren van het genus Monochamus gevangen. Er werden echter wel drie potentieel invasieve exoten gevangen: Trichoferus cf campestris (Cerambycidae), Berginus tamarisci (Mycetophagidae) en Cryptophilus obliteratus (Erotylidae). De eerste soort is nuvoor het tweede opeenvolgende jaar in Nederland gevonden tijdens de monitoring;de andere twee soorten zijn nog niet eerder voor Nederland gemeld.Daarnaast heeft in de bekende populatie van Monochamus galloprovincialis in de Schoorlse Duinen een vergelijkend onderzoek plaatsgevonden met twee valtypen. De conclusie hieruit is dat het gebruik van a-pineen als extra lokstof bij de vallenzeer is aan te raden, omdat deze lokstof resulteerde in hogere vangsten van M. galloprovincialis en tevens kan zorgen voor een grotere aantrekking op andere Monochamus-soorten dan vallen waarin alleen het gebruikelijke Galloprotect 2D hangt, dat specifiek is ontwikkeld voor het lokken van M. galloprovincialis. Door deze bemonstering werd tevens duidelijk dat de populatie in de Schoorlse Duinen een aanzienlijke omvang heeft, want er werden in zes vallen maar liefst 214 individuen gevangen. 
      Downloaden
             

     

     

    Vorst, O., 2014 

    De ponymest-bewonende mestkeverfauna van de Zeepeduinen (Coleoptera: Scarabaeoidea) 

    EIS 2014-23, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 18 pp. + bijlages 

    Dit rapport beschrijft een onderzoek naar de ponymest-bewonende keverfauna van de Zeepeduinen. Het onderzoeksgebied is een afwisselend duinterrein op Schouwen- Duivenland, dat al enkele decennia jaarrond begraasd wordt door een kudde van circa 100 Shetlandpony's. Aanleiding vormde de bezorgdheid over mogelijk negatieve effecten van de preventieve ontworming van de pony's op de mestbewonende fauna. De hier gepresenteerde resultaten dienen primair als nulmeting om eventuele veranderingen in de mestkeverfauna na beëindiging van de behandeling te kunnen monitoren. 

    In totaal werden 6469 mestbewonende bladsprietkevers, behorend tot 18 soorten, waargenomen. De mestkeverfauna lijkt daarmee redelijk divers en min of meer in overeenstemming met wat van een dergelijk terrein verwacht mag worden. Het merendeel (14) van deze soorten is als weinig kieskeurig en wijdverbreid te beschouwen. Enkele ook aan de kust verbreide soorten werden niet waargenomen. 

    Wat opvalt is dat de frequentieverdeling opvallend scheef is, met één dominante soort (Aphodius sphacelatus, 89%) en relatief veel soorten die in slechts weinig exemplaren werden verzameld.  

       Downloaden
             

     

     

    Wallis de Vries, M.F., J. Noordijk & R. Zollinger, 2014 

    Naar een klimaatbestendige heidefauna in Noord-Brabant: rapportage fase I 

    Rapport VS2014.028, De Vlinderstichting / Stichting RAVON / EIS-Kenniscentrum Insecten, Wageningen, 48 pp. 

    Klimaatextremen worden met de voortschrijdende klimaatverandering naar verwachting steeds gewoner. Dat betekent meer kans op zowel zomerdroogte als zware regenval. Voor kenmerkende diersoorten van de natte heide kan dat een probleem zijn omdat hun leefgebied zich juist op de grens van nat en droog bevindt en door vergrassing met pijpenstrootje in de knel komt. Bij natuurherstel door vernatting kan dit extra problematisch zijn wanneer er hogerop geen geschikt leefgebied te vinden is. In Noord-Brabant is daarom afgelopen jaar in acht grotere heidegebieden gewerkt aan kleinschalige herstelmaatregelen over de hele hoogte gradiënt van nat naar droog. 

    In Fase I van dit project is de kennis over het voorkomen van de aandachtsoorten vertaald in uitvoeringsplannen. In de acht projectgebieden van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Brabants Landschap en de gemeente Valkenswaard zijn op verschillende manieren kleinschalige beheermaatregelen uitgevoerd van nat naar droog en is een start gemaakt met de monitoring.


       Downloaden
             

     
      Reemer, M. & J.T. Smit, 2014 

    Bijen en zweefvliegen in stedelijk groen van Rotterdam 

    EIS 2014-21, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 46 pp. + bijlagen

    Op verzoek van Bureau Stadsnatuur Rotterdam heeft EIS Kenniscentrum Insecten in 2014 een inventarisatie uitgevoerd van de bijen en zweefvliegen op 13 locaties in Rotterdam. Elke locatie is drie maal bezocht: in april, mei en juli. Deze inventarisatie geeft een indruk van de Rotterdamse bijenfauna, en geeft bovendien inzicht in de mogelijkheden om met aanpassingen in inrichting en beheer iets voor de bijen- en andere bestuiversfauna te betekenen. 

    In totaal zijn 61 soorten bijen en 75 soorten zweefvliegen gevonden. De locatie met de meeste bijensoorten is de Stoopweg (33 soorten), gevolgd door het Eiland van Brienenoord (27), Jachthaven IJsselmonde (24) en de Spoortuin (24). De Stoopweg is ook wat zweefvliegen betreft de rijkste locatie met 39 soorten, op de voet gevolgd door Kralingse Bos vistrap en Ommoordse Veld met elk 38 soorten. 

    Per locatie worden de resultaten besproken en worden aanbevelingen gegeven om de bijen- en zweefvliegenfauna te stimuleren. In het hoofdstuk Aanbevelingen worden deze samengevat. Het rapport besluit met enkele bijlagen met informatie over bijvriendelijk maaibeheer, aanwijzingen voor bouw en plaatsing van bijenhotels en de aanleg van van nestelhopen, -wanden en -dijkjes.   
     
    Downloaden 
             

     
      Reemer, M., 2014 

    Bijen, zweefvliegen en beheer van bermen langs rijksweg N11 

    EIS 2014-20, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 28 pp. + bijlagen

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een inventarisatie uitgevoerd van bijen, zweefvliegen en dagvlinders in wegbermen van Rijksweg N11 tussen Leiden en Hazerswoude-Rijndijk. De resultaten worden gebruikt bij het opstellen van adviezen voor een bijvriendelijker beheer van de bermen. Het onderzoek is zo opgezet dat dit in de toekomst op dezelfde wijze herhaald kan worden, zodat de effecten van gewijzigd beheer op de bijenfauna zichtbaar gemaakt kunnen worden. 

    In totaal zijn 27 soorten bijen, 44 soorten zweefvliegen en 13 soorten dagvlinders gevonden. In het rapport wordt het voorkomen van de soorten geanalyseerd. Voorts worden enkele aanbevelingen gegeven voor het creëren van meer nestelgelegenheid. 

    Als 'toegift' is in dit rapport een hoofdstuk opgenomen over de bijvriendelijke benutting van geluidsschermen langs snelwegen. Er worden enkele algemene voorwaarden geschetst, waarma de situatie rond de geluidsschermen bij Hazerswoude-Rijndijk (N11) en de Willem van der Madeweg bij Leiden (A4) nader besproken wordt.  
     
    Downloaden 
             

     
     

    Kalkman, V.J., 2014

    SNL-Faunakartering Oud Meer: dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS 2014-16, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 16 pp. + bijlagen 

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Dit rapport heeft betrekking op het gebied Oud Meer een gebied wat Staatsbosbeheer in erfpacht en beheer heeft van de gemeente Son en Breugel. Voor dagvlinder en libellen zijn 96 % van de hokken tweemaal en 4 % eenmaal bezocht. Voor sprinkhanen zijn 83 % van de hokken tweemaal en 17 % eenmaal bezocht. In totaal zijn 13 soorten dagvlinders, 22 libellensoorten en 11 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staan vier soorten op de Rode lijst: groot dikkopje, gevlekte witsnuitlibel (Habitatrichtlijnsoort), moerassprinkhaan en veldkrekel.

     

      Niet openbaar
             

     
      Smit, J.T., 2014

    SNL-Faunakartering van Agglomeratie Eindhoven: dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS 2014-15, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 20 pp. + bijlagen
    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Deze deelrapportage geeft de resultaten van de kartering van het object agglomeratie Eindhoven van kavel NbrP 2-7 in de provincie Noord-Brabant. De gebieden zijn tussen half mei en half augustus acht maal bezocht voor dagvlinders

    en libellen. Van de hokken met faunarijke graslanden is 66% van de hokken tweemaal bezocht en 31% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 83% tweemaal bezocht en 10% eenmaal. In totaal zijn 22 soorten dagvlinders, 20 libellensoorten en 3 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staan alleen het groot dikkopje, de moerassprinkhaan en de zompsprinkhaan op de Rode lijst.  

      Niet openbaar
             

     
      Kalkman, V.J., 2014

    SNL-Faunakartering in Willemstad: dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS 2014-14, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 14 pp. + bijlagen
    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Dit rapport heeft betrekking op de gebieden rondom Willemstad (Noord-Brabant). In totaal is 82% van de hokken tweemaal en 18% eenmaal bezocht. In totaal zijn 14 soorten dagvlinders, 17 libellensoorten en negen soorten sprinkhanen waargenomen. Hieronder bevinden zich geen soorten van de rode lijst.  

      Niet openbaar
             

     
      Kalkman, V.J., 2014 
    SNL-Faunakartering in Prinsland: dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS 2014-13, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 14 pp. + bijlagen

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Dit rapport heeft betrekking op de gebieden rondom Prinsland. Van de hokken met faunarijke graslanden is 84% van de hokken tweemaal bezocht en 9% eenmaal bezocht. Van de overige hokken is 88% tweemaal bezocht en 12% eenmaal. In totaal zijn 14 soorten dagvlinders, 11 libellensoorten en 6 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staat alleen groot dikkopje op de Rode lijst.

      Niet openbaar
             
      Kalkman, V.J., 2014

    SNL-Faunakartering Moerdijk: dagvlinders, libellen en sprinkhanen 

    EIS 2014-12, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 14 pp. + bijlagen

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerd van dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden van Staatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Dit rapport heeft betrekking op de gebieden rondom Moerdijk. Van de hokken met faunarijke graslanden is 64% van de hokken tweemaal bezocht en 28% eenmaal. Van de overige hokken is 100% tweemaal bezocht. In totaal zijn 18 soorten dagvlinders, 12 libellensoorten en 9 soorten sprinkhanen waargenomen. Daarvan staan het bruin blauwtje en de sikkelsprinkhaan op de Rode lijst.  

      Niet openbaar
             

     
      Kalkman, V.J., 2014
    SNL-Faunakartering van de Auvergnepolder: dagvlinders, libellen en sprinkhanen

    EIS 2014-11, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 14 pp. + bijlagen

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een gebiedsdekkende karteringen uitgevoerdvan dagvlinders, libellen en sprinkhanen in verschillende gebieden vanStaatsbosbeheer. Dit gebeurde in opdracht van Staatsbosbeheer, in het kader vanhet Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL).Dit rapport heeft betrekking op de in Noord-Brabant gelegen Auvergnepolder. Degebieden zijn tussen mei en augustus driemaal bezocht voor dagvlinders, libellenen sprinkhanen.Van de hokken met faunarijke graslanden is 70% van de hokken tweemaal bezochten 27% eenmaal. Van de overige hokken is 47% tweemaal bezocht en 53%eenmaal.In totaal zijn 14 soorten dagvlinders, 8 libellensoorten en 7 soorten sprinkhanenwaargenomen. Daarvan staat alleen het groot dikkopje op de Rode lijst. 
      Niet openbaar
             

     
     

    Smit, J.T., 2014

    Vliegende herten en gember. Pilot voor de toepassing in monitoring

    EIS2014-09, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 11 pp. + bijlagen

    In 2014 is in opdracht van de provincie Gelderland een pilot uitgevoerd naar de bruikbaarheidvan gember als lokstof in zogenaamde flight-interception-traps als aanvullendemethode voor de monitoring van de staat van instandhouding van het vliegendhert in Nederland.Aanleiding hiervoor was de publicatie van een artikel van een Engels team waarin geconcludeerdwerd dat flight-interception-traps met gember als lokstof geschikt zijn omvliegende herten te vangen en dat gember zowel mannetjes als vrouwtje in vergelijkbareaantallen aantrekt (Harvey et al. 2011).

    De conclusie is dat gember niet werkt als lokstof voor vliegende herten en datde monitoring van de staat van instandhouding in het kader van het NEM het bestevoortgezet kan worden zoals die reeds jaren gebruikelijk is, namelijk met behulp vanvrijwillgers, recreanten en omwonenden door blijvend aandacht te vragen voor dezesoort in de media, vergezeld van een oproep tot het doorgeven van waarnemingen.

     
    Downloaden  
             

     
      Reemer, M. & B. Brugge, 2014 

    Bijen en andere bestuivers in stedelijk groen van Purmerend 

    EIS 2014-08, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 38 pp. + bijlagen

    In 2014 heeft EIS Kenniscentrum Insecten een inventarisatie uitgevoerd van de bijen en zweefvliegenfauna op 10 locaties in Purmerend. Aan de hand van de resultaten kunnen waar wenselijk wijzigingen in het stedelijk groenbeheer worden doorgevoerd om de bestuiversfauna te stimuleren. Door de inventarisatie op een gestandaardiseerde wijze uit te voeren, kan deze over enkele jaren herhaald worden, zodat de resultaten tussen verschillende jaren vergelijkbaar zijn. Effecten van eventuele wijzigingen in het beheer op de bijen- en zweefvliegenfauna kunnen hiermee inzichtelijk gemaakt worden. 

    In dit rapport zijn ook gegevens verwerkt van bijen in Purmerend uit de jaren 1940-2013. Deze zijn grotendeels afkomstig uit de collectie van Ben Brugge, entomoloog en inwoner van Purmerend. Een klein deel komt uit het databestand van EIS Kenniscentrum Insecten. Deze historische gegevens worden gebruikt om een completer beeld van de Purmerendse bijenfauna te geven. 

    In 2014 zijn in Purmerend 42 soorten bijen, 66 soorten zweefvliegen en 16 soorten dagvlinders gevonden. Uit de jaren 1940-2013 zijn nog eens 18 aanvullende bijensoorten bekend, waarmee het totaal uit Purmerend bekend bijensoorten op 60 komt. Onder de aangetroffen soorten zijn geen echte bijzonderheden. Wel zijn er enkele plekken die een relatief rijke bijenfauna hebben, met name de Gorslaan (22 soorten), heemtuin De Dwarsgouw (20 soorten) en A7 Weidevenne (18 soorten). Het beheer van deze plekken is al vrij gunstig voor bijen. Sommige van de minder soortenrijke plekken hebben potentie om tot rijker bijengebied uit te groeien. Dit geldt vooral voor de taluds bij de Nelson Mandelabrug, de stadsparken (Leeghwaterpark en De Uitvlugt) en de twee gebieden in polder De Baanstee.  
      Downloaden
             

     
      Noordijk, J., A.J. van Loon & M. Hemminga, 2014 

    Werkbeschrijving verplaatsing van spoorbielzen met nest van de zwarte reuzenmier op station Schin op Geul 

    EIS 2014-03, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 7 pp. 

    De bielzen onder de rails langs een perron van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM) zullen vervangen worden door nieuwe dwarsliggers. De locatie vormt de enige bekende vindplaats van de zwarte reuzenmier Camponotus vagus in Nederland, waarbij de mieren een nest hebben in de bielzen. 

    De ZLSM en de Provincie Limburg hebben EIS Kenniscentrum Insecten verzocht om de bielzen waarin het nest zich bevindt te markeren, waarna ze verplaatst kunnen worden naar een andere plek in de directe omgeving, in een poging de zwarte reuzenmier te behouden voor ons land. 

    In dit rapport beschrijven we de vindplaats van het nest, een manier om de bielzen te verplaatsen, en de gewenste uitleglocatie.  
      Niet openbaar
             

     
      Reemer, M., 2014 

    Bestuivende insecten in Hellevoetsluis 

    EIS 2014-02, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 25 pp. + bijlagen 

    De gemeente Hellevoetsluis voert ecologisch beheer op enkele graslandlocaties. Het gaat om bloemrijke plekken, waarvan het maaibeheer is afgestemd op instandhouding van de plantenrijkdom. Op verzoek van de gemeente Hellevoetsluis heeft EIS Kenniscentrum Insecten in 2013 en 2014 een inventarisatie uitgevoerd van de bijen en zweefvliegen (bestuivende insecten) op drie ecologische beheerde graslandlocaties: Kanaalweg Oost, Kanaalweg West en Kooisteebos. 

    Eén van de doelen van de inventarisatie was een vergelijking tussen ecologisch beheerd grasland en intensief gemaaid gazon, en tussen ecologisch beheerd grasland en 'ruw gras' (voor definitie zie omschrijving locatie Kanaalweg West). Een ander doel van de inventarisatie was een onderzoek naar mogelijkheden voor verbeteringen in het beheer ten gunste van de bestuiversfauna. 

    In totaal zijn tijdens de inventarisatie 31 soorten bijen (waarvan zes soorten hommels) en 47 soorten zweefvliegen aangetroffen op de drie onderzoekslocaties. De auteur analyseert het voorkomen van de diverse soorten en besluit met twee hoofdaanbevelingen voor het beheer van de locaties, en enkele specifieke aanbevelingen per locatie.  
      Downloaden
             

     
      Heijerman, Th. & J. Noordijk, 2014 

    Monochamus-inventarisatie nabij risicolocaties 

    EIS 2014-04, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 17 pp. + bijlagen 

    Dit verslag rapporteert over het vijfde jaar waarin het voorkomen van boktorren van het genusMonochamus is geïnventariseerd. Deze boktorren kunnen vector zijn voor het dennenhoutaaltje of 'pine wood nematode'. Zowel het dennenhoutaaltje als niet-Europese Monochamus-soorten staan op Europese Fytorichtlijn als quarantaineorganismen en dienen daarom gemonitord te worden. 

    In 2013 zijn dennenbossen geïnventariseerd die in de nabijheid liggen van bedrijven waar veel verpakkingshout binnenkomt, zogenaamde 'risicolocaties' voor Monochamus en dennenhoutaaltje. Tevens zijn de kevers uit vallen die NVWA óp risicolocaties heeft gehangen gedetermineerd. 

    In totaal zijn er meer dan 5000 kevers uit de vallen gedetermineerd. Monochamus werd niet gevangen, maar wel zijn er enkele andere exotische keversoorten van belang aangetroffen. Er zijn ook weer enkele inheemse soorten verzameld die nieuw zijn voor een provincie of die als zeldzaam beschouwd worden en sinds geruime tijd niet in Nederland zijn aangetroffen.  
      Downloaden
             

     
      Koese, B., J.T. Smit, E. Colijn, Th. Heijerman, J. Noordijk, R. Kleukers, O. Vorst & K. Beentjes, 2013 

    Urgent bedreigde typische ongewervelden in het NEM in 2013 

    EIS 2013-12, EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden, 24 pp. + bijlagen 

    Elk EU-land heeft, conform de verplichtingen die voortvloeien uit de habitatrichtlijn, de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een gunstige staat van instandhouding van de verschillende habitattypen en (bijbehorende) soorten. Eens in de zes jaar rapporteren de lidstaten de staat van instandhouding van de soorten en habitats aan de EU. De afgelopen rapportageperiode liep van 2007-2012. In de voorliggende rapportage worden de gegevens gepresenteerd die verzameld zijn in 2012 en 2013 (met nadruk op 2013) ten behoeve van de rapportage aan de EU over de periode 2013-2018. 

    Naar alle vier de kevers van de habitatrichtlijn is in 2013 gericht onderzoek gedaan. Voor de vermiljoenkever Cucujus cinnaberinus werd een pilot uitgevoerd om te onderzoeken of de inventarisatie geoptimaliseerd zou kunnen worden met behulp van azijnzuurvallen. Voor de brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus werd de PCR-assay voorgezet, waarmee de soort in de toekomst mogelijk met behulp van 'environmental-DNA' (vrij, in het water zwevend DNA van de betreffende soort) gedetecteerd kan worden. Voor de gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus werd voor het derde achtereenvolgende jaar het meetprogramma voor het trendonderzoek uitgevoerd. Voor het vliegend hert werd in 2013 een gerichte publieksactie uitgevoerd in het Rijk van Nijmegen. 

    Voor wat betreft de typische soorten is alleen voor de sprinkhanen (wrattenbijter Decticus verrucivorus en kleine wrattenbijterGampsocleis glabra) gericht veldwerk uitgevoerd.  
      Downloaden
             

     
      Noordijk, J., J. Vos & B. Schoelitsz, 2013 

    Risicobeoordeling van zwarte weduwen en verwante spinnensoorten 

    EIS 2013-03, EIS-Nederland, Leiden & KAD Wageningen, 34 pp. + bijlagen 

    Latrodectus-soorten, waaronder zwarte weduwen (L. mactans en L. hesperus) en de roodrugspin (L. hasselti), worden soms versleept vanuit hun natuurlijke areaal naar nieuwe gebieden. Het zijn spinnen met een krachtig gif die een gezondheidsrisico meebrengen voor de mens. 

    In dit rapport wordt beschreven in hoeverre deze spinnen ook in Nederland (kunnen) voorkomen. In totaal konden tien gedocumenteerde imports worden gevonden (uit de periode 1994-2012), waarbij het tweemaal ging om L. hesperus, eenmaal om L. hasselti en zeven maal om L. hesperus óf L. mactans. Hierbovenop bestaan er veel anekdotische meldingen van imports die suggereren dat Latrodectuswaarschijnlijk minimaal eens per maand wordt ingevoerd. 

    Er bestaat dus een introductierisico voor Nederland, maar hoe omvangrijk dat in werkelijkheid is kon niet vastgesteld worden. Latrodectus wordt vaak niet gemeld, maar waarschijnlijk simpelweg verwijderd bij een import. De Latrodectus-soorten kunnen in ons land in verwarmde gebouwen waarschijnlijk nakomelingen krijgen. Vestiging vanLatrodectus buiten gebouwen is momenteel onwaarschijnlijk, omdat onze zomers niet warm en droog genoeg zijn. De belangrijkste risicolocaties zijn plekken waar scheepvaartcontainers open worden gemaakt en gebouwen van old-timerhandelaars.  
      Downloaden
             

     
     

    Koese, B. & J. Vos, 2013 

    Graafactiviteiten van de de rode Amerikaanse rivierkreeft (Procam­barus clarkii). Overzicht van de omvang in het beheergebied van het Hoogheemraadschap van Delfland en het Hoogheemraadschap van Rijnland 

    EIS 2013-05, EIS-Nederland, Leiden, 26 pp. + bijlagen 

    Naar aanleiding van enkele recente meldingen van mogelijke graafschade door rode Amerikaanse ri­vierkreeften (Procambarus clarkii) hebben Stichting EIS-Nederland (EIS) en het Kenniscentrum Dier­plagen (KAD) in opdracht van de hoogheemraad­schappen Delfland en Rijnland in het najaar van 2012 een inventarisatie uitgevoerd met de volgende doelstellingen:


    • Kwantificeren van de omvang van de graafactivi­teiten in termen van bereik (afstand tot de oever en waterspiegel) en liters grond;

    • Beschrijven van oever (bodemstructuur, type beschoeiing) met en zonder graafschade door kreeften;

    • Schatten van de gemaakte en te maken kosten om vergraven oevers te herstellen;

    • Indien mogelijk: informatie verzamelen over fac­toren die het graafgedrag beïnvloeden.

    Op in totaal 17 locaties (adressen) werd graafge­drag door rode Amerikaanse rivierkreeften gecon­stateerd. In totaal werden 79 kreeften uitgegraven, afkomstig uit 48 verschillende holen. In veengrond blijkt een individuele kreeft minimaal 1,26 liter aarde per dag te kunnen verplaatsen. Het maximale grond­verzet door kreeften gezamelijk wordt geschat op 30-50 liter aarde per meter oever per jaar.  


      Niet openbaar
             

     
      H.J. de Lange, G.J. Maas, B. Makaske, M. Nijssen, J. Noordijk, S. van Rooij & C.C. Vos, 2013 

    Fauna in het rivierengebied - Knelpunten en mogelijkheden voor herstel van terrestrische en amfibische fauna 

    Rapportnummer 2013/OBN175-RI. Directie Agrokennis, Ministerie van Economische Zaken. 

    Door de huidige inrichting van het rivierengebied zijn de meeste natuurlijke processen sterk beteugeld. De afgelopen decennia zijn veel natuurontwikkelingsprojecten uitgevoerd langs de verschillende riviertakken. Het ontbreekt echter aan een goede onderbouwing waarom bepaalde inrichtingen voor de fauna succesvol zijn en andere niet. Om concrete adviezen te kunnen geven voor natuurontwikkeling, is het noodzakelijk om te begrijpen waarom bepaalde soorten aan het rivierenlandschap zijn gebonden en wat hun huidige knelpunten zijn. 

    Uit de analyse bleek dat de knelpunten in drie hoofdcategorieën verdeeld kunnen worden: (i) onvoldoende oppervlak van het habitat, (ii) het ontbreken van specifieke habitatcombinaties en (iii) onvoldoende kwaliteit van het habitat. Er zijn drie habitattypen die duidelijk het meest ontbreken in de huidige uiterwaarden. Het gaat om laagdynamische natte zones, plekken met schrale begroeiing en open zandige plekken en moerasbossen. Veel diersoorten hebben meerdere habitats nodig om hun levenscyclus te voltooien. Deze behoefte kan in drie categorieën opgesplitst worden, waartussen overlap kan voorkomen: specifieke habitatcombinaties, hoogwatervrije vluchtplaatsen naast zomerhabitat en verbindingen met binnendijkse gebieden. Daarnaast spelen vermesting en de nog steeds onvoldoende waterkwaliteit van het rivierwater een rol. 

    Op basis van de geschatte oppervlaktebehoefte en dispersiecapaciteit van de soorten, zijn voor de twee studietrajecten kansenkaarten opgesteld die aangeven op welke locaties de meeste natuurwinst te halen is waardoor stapstenen en sleutelgebieden worden gecreëerd voor de diersoorten van het rivierengebied. 
      Niet openbaar
             

     
      Heijerman, Th., J. Noordijk & J.T. Smit, 2013 

    Vierde onderzoek naar het voorkomen van Monochamus galloprovincialis in Nederland 

    EIS 2013-01, EIS-Nederland, Leiden, 20 pp. + bijlagen 

    Voor de vierde maal is in opdracht van de NVWA een inventarisatie gehouden naar boktorren van het genus Monochamus en andere xylobionte kevers. Monochamus-soorten zijn vectoren voor het dennenhoutaaltje Bursaphelenchus xylophilus; een exoot die de dennenverwelkings- ziekte kan veroorzaken. Binnen de EU wordt scherp gecontroleerd op deze nematode. 

    In 2012 werden tien dennenbossen onderzocht: drie op de Veluwe, één in Flevoland en twee in Overijssel, Drenthe en Friesland. Hierbij werd gebruik gemaakt van azijnzuurvallen met feromonen. In totaal werden 1.769 kevers gevangen (waarbij de kortschildkevers niet zijn meegeteld) van 105 taxa.Monochamus galloprovincialis werd in de onderzochte bossen niet aangetroffen, en het lijkt erop dat deze soort maar één populatie elders in Nederland heeft.  
      Downloaden
             

     
      Wallis de Vries, M.F., J. Noordijk, H. Sierdsema, R. Zollinger, J.T. Smit & M. Nijssen, 2013 

    Begrazing in Brabantse heidegebieden - Effecten op de fauna

    De Vlinderstichting, Wageningen / EIS-Nederland, Leiden / SOVON Vogelonderzoek, Stichting RAVON en Stichting Bargerveen, Nijmegen, 121 pp. + bijlagen 

    Heidelandschappen herbergen een belangrijk deel van de biodiversiteit in Nederland. Voor het behoud van gevarieerde heidelandschappen wordt in het terreinbeheer veelal gebruik gemaakt van begrazing. In dit rapport zijn de effecten van begrazing op kenmerkende diersoorten van de heide in Noord-Brabant onderzocht. Op basis daarvan zijn aanbevelingen voor het beheer opgesteld. In het veldonderzoek zijn op de Strabrechtse Heide, Spinsterbergen en Braakhuizensche Heide zowel natte heide als droge heide, variërend van onbegraasd tot zeer intensief begraasd, onderzocht op de aantallen voorkomende levendbarende hagedissen en dagvlinders, sprinkhanen, bijen, zweefvliegen, mieren, zandloopkevers, de heidecicade en enkele spinnensoorten. Met name op de droge heide liet begrazing positieve effecten zien op de insectenfauna en werden bij een zeer intensief begrazingsregiem zelfs enkele bijzondere warmteminnende soorten gevonden.  
      Downloaden
             

     
     

    Reemer, M. & D. Klein, 2012 

    Wilde bestuivers in appel- en perenboomgaarden in de Betuwe in 2010 en 2011 

    EIS2012-01, EIS-Nederland & Alterra, 27 pp. 

    Naast de honingbij, die in Nederland niet of nauwelijks in het wild voorkomt, telt de Nederlandse biodiversiteit telt circa 350 soorten wilde bijen. Ook komen er circa 330 soorten zweefvliegen in Nederland voor. Vermoed wordt dat een deel van de wilde bijen en zweefvliegen "ecosysteemdiensten" uitvoert in de vorm van bestuiving van landbouwgewassen, maar tot nu toe was onbekend welke soorten dat zoal zijn. In opdracht van het Ministerie van EL&I voerden EIS-Nederland en Alterra in 2010 en 2011 een onderzoek uit naar wilde bestuivende insecten in appel- en perenboomgaarden in de Betuwe. 

    Achterliggende onderzoeksvragen waren:

    1.    Welke soorten wilde bijen en zweefvliegen worden waargenomen op bloemen van landbouwgewassen?

    2.    Op welke afstanden van hun (vermoedelijke) nestelplaatsen worden deze bijensoorten nog aangetroffen op landbouwgewassen?

    3.    Gebruiken deze soorten in dezelfde gebieden daarnaast andere stuifmeelbronnen?


    Het huidige rapport doet verslag van een onderzoek om de eerste twee vragen te beantwoorden. De derde vraag komt in een afzonderlijk onderzoek aan de orde. De resultaten uit deze studie suggereren dat wilde bijen belangrijk kunnen zijn voor de bestuiving van appel- en perenbloesems. Mogelijk kunnen wilde bijen de rol van honingbijen in deze bestuiving zelfs grotendeels of geheel overnemen. In de onderzochte boomgaarden lijken zweefvliegen in dit opzicht van veel geringer belang. Kwantitatief onderzoek aan vruchtzetting is echter nodig om het relatieve belang van wilde bijen ten opzichte van honingbijen nader te bepalen.  
      Downloaden
             

     
      Koese, B., D. Tempelman, R.M.J.C. Kleukers, J.T. Smit & M. Reemer, 2012 

    Urgent bedreigde typische ongewervelden in het NEM in 2012

    EIS2012-04, EIS-Nederland, 22 pp. + bijlagen 

    Elk EU-land heeft, conform de verplichtingen die voortvloeien uit de habitatrichtlijn, de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een gunstige staat van instandhouding van de verschillende habitattypen en (bijbehorende) soorten. Eens in de zes jaar rapporteren de lidstaten de staat van instandhouding van de soorten en habitats aan de EU. De afgelopen rapportageperiode liep formeel van 2007-2012, maar is opgesteld aan de hand van de data die verzameld zijn tot en met 2011. 

    In de voorliggende rapportage worden de gegevens gepresenteerd die verzameld zijn in 2012, ten behoeve van de rapportage aan de EU over de periode 2013-2018.  
      Downloaden
             

     
      Colijn, E.O. & J. Noordijk, 2012 

    De vermiljoenkever in Nederland. Een oriënterende studie

    EIS2012-02, EIS-Nederland, 27 pp. 

    In 2012 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken een onderzoek verricht naar het voorkomen van de vermiljoenkever Cucujus cinnaberinus in Nederland. Aanleiding was de ontdekking van deze soort op 11 januari 2012. Doel van het onderzoek was vast te stellen of de soort ook op andere locaties voorkomt, in welk biotoop hij zich ophoudt, of de huidige populatie(s) afdoende beschermd worden en of de noodzaak bestaat aanvullend verspreidingsonderzoek uit te voeren. 

    Tijdens het onderzoek zijn in één gebied diverse imago's, larven en poppen gevonden. Daarbuiten zijn geen vondsten gedaan. Het voorkomen van de vermiljoenkever in Nederland lijkt zich vooralsnog te beperken tot één kwetsbare populatie maar het is niet geheel uit sluiten dat de kever zich inmiddels ook al in ander geschikte gebieden heeft gevestigd.  
      Niet openbaar
             

     
      Lange, H.J. de, G. Maas, B. Makaske, M. Nijssen, J. Noordijk, S. van Rooij & C. Vos, 2012 

    Fauna in het rivierengebied. Uitkomsten Fase 1: Knelpunten en mogelijkheden voor herstel van terrestrische en amfibische fauna 

    Rapport nr. 2012/OBN160-RI, Directie Kennis en Innovatie, Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 

    Deze studie richt zich op het maken van een analyse van de belangrijkste knelpunten voor karakteristieke terrestrische en amfibische fauna in het rivierengebied en de mogelijkheden te verkennen voor het opheffen van deze knelpunten binnen de huidige randvoorwaarden van het Nederlandse rivierengebied. 

    Deze kennis vormt de basis voor de beheersadviezen die OBN geeft voor optimalisatie van herstel en behoud van de biodiversiteit in het rivierengebied. 

    Dit rapport beschrijft de resultaten van fase 1, waarin het accent ligt op de ontwikkeling van een conceptueel raamwerk en het inventariseren van beschikbare faunadata voor verdere analyse. 
      Niet openbaar
             

     
      Heijerman, Th., J. Noordijk & J.T. Smit, 2011 

    Zoektocht in Zuid-Nederlandse dennenbossen naar Monochamus en andere xylobionte kevers

    EIS2011-06, EIS-Nederland, 22 pp. + bijlagen 

    Boktorren van het genus Monochamus zijn vectoren voor het dennenhoutaaltje Bursaphelenchus xylophilus. Dit is een nematode die voornamelijk leeft in dennen en daar verantwoordelijk is voor de dennenverwelkingsziekte. De aanwezigheid van de nematode leidt tot het stagneren van het watertransport in de boom waardoor die kan sterven. 

    In opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst (nu nieuwe Voedsel- en Warenautoriteit, nVWA) is in 2009 informatie over het geslacht Monochamus in Nederland bijeengebracht en is er een inventarisatie uitgevoerd in het duingebied tussen Schoorl en Bergen. In 2010 is een vervolgonderzoek uitgevoerd in de duinen van Noord-Holland en Zuid-Holland. Aangezien Monochamus-soorten ook in dennenbossen buiten het duingebied kunnen voorkomen, was het noodzakelijk om ook andere delen van Nederland te inventariseren. Dit rapport behandelt de inventarisatie van enkele dennenbossen in Noord-Brabant, Limburg en Wageningen op Monochamus-soorten en andere xylobionte soorten dat is uitgevoerd in 2011. 
      Downloaden
             

     
      Heijerman, Th., G. Keijl, K. van Bochove & V. Kalkman, 2011 

    Monochamus galloprovincialis in de Nederlandse duinbossen 

    EIS2010-05, EIS-Nederland, 17 pp. + bijlagen 

    Het dennenhoutaaltje Bursaphelenchus xylophilus is een nematode die voornamelijk leeft in dennen. De nematode is verantwoordelijk voor een ziekte die in het Engels de 'pine wilt desease' heet, vertaald de dennenverwelkingsziekte. De aanwezigheid van de nematode leidt tot het stagneren van het watertransport in de boom waardoor de boom sterft. De nematode verspreidt zich niet op eigen kracht maar via transport van hout (bomen), verpakkingshout (pallets) en schors (houtsnippers). Daarnaast verplaats deze nematode zich van boom van boom door mee te liften met kevers. De belangrijkste vectoren lijken op dit moment boktorren van het genus Monochamus. In opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is in 2009 informatie over het geslacht Monochamus in Nederland bijeengebracht en is er een inventarisatie uitgevoerd in het duingebied tussen Schoorl en Bergen (Noord-Holland). In 2010 is een vervolgonderzoek uitgevoerd in de duinen van Noord-Holland en Zuid-Holland. Tijdens het huidige onderzoek werden twaalf exemplaren gevangen op dezelfde locaties als in 2009. Op basis van deze inventarisatie lijkt het ons niet erg waarschijnlijk dat de soort zich nog op een tweede locatie in het duingebied van Noord- of Zuid-Holland heeft weten te vestigen. 
      Downloaden
             

     
      Koese, B., J.T. Smit, D. Tempelman & V.J. Kalkman, 2011 

    Urgent bedreigde typische ongewervelden in het NEM in 2011 

    EIS2011-04, EIS-Nederland, 17 pp. + bijlagen 

    In 2010 heeft de stuurgroep van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) nieuwe meetdoelen vastgesteld voor de afzonderlijke dier- en plantgroepen. Het is de bedoeling dat, behalve van de soorten van de habitatrichtlijn, ook van de (potentiëel) urgent bedreigde typische soorten structureel een vinger aan de pols gehouden gaat worden. Voor habitatrichtlijnsoorten is verspreiding op 10*10 km-hokniveau, informatie over de landelijke trend en informatie over de trend per Natura2000-gebied gewenst. Voor de (potentieel) urgent bedreigde typische soorten, zoals geformuleerd in Epe et al. 2009, wordt beoogd om de verspreiding minimaal op 5*5 km-hok niveau compleet te hebben. 

    In deze rapportage worden de eerste resultaten van enkele groepen ongewervelden besproken, te weten het vliegend hert, de gestreepte waterroofkever, sprinkhanen en kokerjuffers. 
      Downloaden
             

     
      Koese, B. & N. Evers, 2011 

    A national inventory of invasive freshwater crayfish in the Netherlands in 2010 

    EIS2011-03, EIS-Nederland, 52 pp. 

    Ongeveer 200 vrijwilligers uit heel Nederland droegen in het najaar van 2010 bij aan een bijzonder inven­tarisatieproject: het verspreidingsonderzoek uitheemse rivierkreeften. Het doel van dit project was het in kaart brengen van de landelijke verspreiding van deze soortgroep. De gebruikte methode was weliswaar niet selectief voor uitheemse soorten rivierkreeften, maar omdat de enige inheemse kreeft (de Europese rivier­kreeft Astacus astacus) in Nederland vrijwel is uitgestorven, werden in praktijk alleen uitheemse rivierkreeften gevangen (naast de bijvangsten). Daarnaast is geprobeerd om de habitatvoorkeur te bepalen van een reeds lang gevestigde exoot, de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft Orconectes limosus. Tenslotte is van recentere nieuwkomers (in het bijzonder de rode Amerikaanse rivierkreeft Procambarus clarkii) onderzocht of de soor­ten effect kunnen hebben op de kwalititeit en structuur van het ecosysteem. 
      Downloaden
             

     
      Koese, B., 2011 

    De geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft rond Kamerik en Kockengen in 2010 

    EIS2011-01, EIS-Nederland, 15 pp. 

    In een aantal watergangen in het beheergebied van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) is de vegetatie de afgelopen tijd sterk teruggelopen. Watergangen die normaal gesproken de afvoer van water remmen door de aanwezigheid van (submerse) vegetatie, zijn dit jaar grotendeels open gebleven. Hierdoor is ongeveer 85% van het maaibestek in deelgebied OR04 (oostelijke groene hart regio) voor 2010 komen te vervallen. De opvallende decimering van de vegetatie is mogelijk het gevolg van de aanwezigheid van Amerikaanse rivierkreeften, de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft (Orconectes virilis) in het bijzonder. HDSR heeft Stichting EIS verzocht om een korte quick-scan uit te voeren om de aanwezigheid van kreeften in het gebied te verifiëren. Met behulp van fuiken zijn een aantal sloottrajecten in de regio rond Kamerik, Kockengen en Woerdense Verlaat bemonsterd in augustus en november 2010. In dit rapport wordt verslag gedaan van de inventarisatie, aangevuld met gegevens die door vrijwilligers van Stichting EIS-Nederland verzameld zijn. 
      Downloaden
             

     
     

    Reemer, M. & R. Klein, 2010 

    Wilde bestuivers in appel- en perenboomgaarden in de Betuwe 

    EIS2010-04, EIS-Nederland & Alterra, 23 pp. 

    In opdracht van het Ministerie van LNV voerden EIS-Nederland en Alterra in 2010 een onderzoek uit naar wilde bestuivende insecten in appel- en perenboomgaarden in de Betuwe tussen Zaltbommel en Echteld. Achterliggende onderzoeksvragen waren:

    1.    Welke bijen- en zweefvliegsoorten verzamelen stuifmeel op landbouwgewassen?

    2.    Op welke afstanden van hun (vermoedelijke) nestelplaatsen worden deze bijensoorten nog aangetroffen op landbouwgewassen?

    3.    Gebruiken deze soorten in dezelfde gebieden daarnaast andere pollenbronnen?


    Dit voorlopige rapport doet verslag van een onderzoek om de eerste twee vragen te beantwoorden. De derde vraag komt in een latere fase aan de orde. In 2012 werd een completer verslag van dit onderzoek gepubliceerd (zie hier boven).  
      Downloaden
             

     
      Noordijk, J., 2010 

    A risk analysis for fire ants in the Netherlands 

    EIS2010-03, EIS-Nederland 

    Geregeld worden brandmieren aangetroffen tijdens importinspecties. Solenopsis invictaS. geminata en S. richteri zijn notoire invasieve exoten die in grote delen van de wereld voor veel overlast zorgen. Dit was voor het Team Invasieve Exoten (van het Ministerie van EL&I) de aanleiding om een risicoanalyse voor brandmieren in Nederland uit te laten voeren. Deze moet inzicht geven in het aantal importen in Nederland, of ze zich hier kunnen vestigen, welke gevolgen eventuele vestigingen zullen hebben voor mens en de natuur, en op welke wijze ze eventueel bestreden kunnen worden. 

    In Nederland is het onwaarschijnlijk dat brandmieren zich buiten kunnen vestigen. Een in de literatuur beschikbare klimaatanalyse laat zien dat S. invicta zich niet kan voortplanten in Nederland, omdat het klimaat te koud is. Solenopsis geminata is nog meer een warmteminnende soort dan S. invicta, dus voor deze soort is het Nederlandse klimaat helemaal ongeschikt. Vestigingen van een nest in permanent verwarmde gebouwen is wel mogelijk en de mieren kunnen daar overlast veroorzaken. Dergelijke vestigingen kunnen gemakkelijk en met succes worden bestreden. Import van mierennesten moet echter wel streng in de gaten gehouden worden. Mieren zijn soms moeilijk op naam te brengen en er zijn vele potentiële invasieve mierensoorten. Een risicoanalyse gaat doorgaans uit van de onveranderlijkheid van een soort. Het blijft echter mogelijk dat een kleine verandering in gedrag of genetisch materiaal ervoor kan zorgen dat een exoot toch succesvol kan aanslaan in een nieuw leefgebied waarvan werd aangenomen dat het niet geschikt zou zijn.  
      Downloaden
             
        Koese, B., J.G.M. Cuppen, G. van Dijk & O. Vorst, 2010 

    Populatieschatting van de brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus in Nederland 

    EIS2010-02, EIS-Nederland. 
      Niet openbaar
             

     
      Soes, D.M. & B. Koese, 2010 

    Invasive freshwater crayfish in the Netherlands: a preliminary risk analysis 

    EIS2010-01, EIS-Nederland. 

    Tien soorten kreeften zijn waargenomen in Nederland: één inheemse soort en negen invasieve soorten. Zes soorten hebben zich gevestigd (Turkse rivierkreeft Astacus leptodactylus, Californische rivierkreeftPacifastacus leniusculus, gevlekte Amerikaanse rivierkreeft Orconectes limosus, geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft Orconectes virilis, gestreepte Amerikaanse rivierkreeft Procambarus acutus en de rode Amerikaanse rivierkreeft Procambarus clarkii), de status van één soort (de marmerkreeft Procambarussp.) is onzeker en twee soorten (de steenkreeft Austropotamobius torrentium en de Australische roodklauwkreeft Cherax quadricarinatus) zijn slechts één maal waargenomen. Door de opmerkelijke opmars van een aantal soorten zijn er zorgen gerezen over de mogelijke gevolgen van de kreeften voor flora, fauna en infrastructuur. In deze studie is de waarschijnlijkheid van binnenkomst, vestiging en verspreiding van de verschillende soorten onderzocht. Daarbij is een inschatting gemaakt van de impact.  
      Downloaden
             

     
      Heijerman, Th., G.O. Keijl & V.J. Kalkman, 2009 

    Monochamus in Nederland: voorkomen en vangmethoden 

    EIS2009-08, EIS-Nederland. 

    Bursaphelenchus xylophilus (Steiner & Bührer, 1934), het dennenhoutaaltje, is een vermoedelijk van oorsprong Noord-Amerikaanse nematode die voornamelijk leeft in dennen (Pinus spec.). De aanwezigheid van het aaltje leidt tot het stagneren van het watertransport in de boom waardoor de boom sterft. Eenmaal aangetaste bomen zijn niet meer te redden en het tegengaan van verspreiding is dan ook de belangrijkste maatregel. De nematode is niet in staat om zichzelf van boom naar boom te verplaatsen en komt op andere bomen terecht door mee te liften met kevers. Zo ver bekend zijn boktorren van het geslacht Monochamus de belangrijkste vectoren. Het voorkomen van de invoer en verdere verspreiding van Monochamus-soorten is één van de belangrijkste maatregelen voor het voorkomen van uitbraken van het dennenhoutaaltje. In opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is in 2009 informatie over het geslacht Monochamus in Nederland bijeengebracht en is er een inventarisatie uitgevoerd op de enige Nederlandse locatie waarvan een populatie van een Monochamus-soort bekend is.  
      Downloaden
             

     
      Roos, M. & M. Reemer, 2009 

    De moshommel Bombus muscorum in Zuid-Holland 

    EIS2009-05, EIS-Nederland. 

    In 2007 is het Leefgebiedenbeleid van het Ministerie van LNV van start gegaan. Met dit beleid streeft men naar de actieve bescherming van plant- en diersoorten binnen de samenhang van hun gemeenschappelijke leefgebied. Per Leefgebied bestaat een 'actielijst' van bedreigde soorten die goed herkenbaar zijn en een signaalfunctie hebben voor meer soorten in het Leefgebied. Op deze actielijsten staan enkele soorten waarover onvoldoende kennis beschikbaar is om direct tot uitvoer van maatregelen over te kunnen gaan. Eén van die soorten is de moshommel. De moshommel staat als bedreigd op de Nederlandse Rode Lijst. In het Leefgebiedenbeleid is de moshommel opgenomen als aandachtsoort voor de Leefgebieden Kustgebied en Agrarisch landschap. De soort is sterk achteruitgegaan in Nederland, zonder dat precies duidelijk is hoe dat komt. De Provincie Zuid-Holland maakte het mogelijk om in enkele Zuid-Hollandse populaties nader onderzoek te doen, om zo meer zicht te krijgen op de eisen die de soort aan zijn omgeving stelt. Dit rapport doet verslag van dit onderzoek. 
      Downloaden
             

     
      Koese, B. & J.G.M. Cuppen, 2009 

    De gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Zuid-Friesland: verspreidingsonderzoek 2009 

    EIS2009-04, EIS-Nederland. 

    In het kader van het project “Inhaalslag Verspreidingsgegevens Ongewervelden” in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV) doet Stichting EIS sinds een aantal jaar onderzoek naar de verspreiding van de beschermde gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus. Het doel van het verspreidingsonderzoek in 2009 is het completeren van de verspreidingskennis van de gestreepte waterroofkever in uurhokken (5x5 kmhokken) die niet eerder onderzocht waren, maar die wel gelegen zijn binnen het gebied dat door Cuppen et al. (2007) is aangeduid als 'mogelijk areaal'. In totaal zijn negen uurhokken in Zuid-Friesland onderzocht, waarbij per uurhok twee kmhokken geselecteerd zijn op basis van ‘expert judgement’, zodat in totaal 18 kmhokken bemonsterd zijn. De gestreepte waterroofkever werd in één kmhok aangetroffen, langs een woonwijk in het noorden van Joure. Op nationale schaal is de soort nu bekend uit 90 kmhokken, 34 uurhokken en 18 10x10 kmhokken.  
      Downloaden
             

     
      Loon, A.J. van, 2009 

    Risicoanalyse van de plaagmier Lasius neglectus 

    EIS2009-03, EIS-Nederland. 

    De plaagmier Lasius neglectus van Loon, Boomsma & Andrásfalvy, 1990 werd in de vroege jaren 1970 ontdekt en beschreven van Boedapest (Hongarije). De mier is inmiddels op een groot aantal plekken in Europa en Voor-Azië gevonden en gedraagt zich soms invasief. Uit Europa worden jaarlijks nieuwe vindplaatsen bekend, maar uit Nederland was de soort nog niet bekend. Lasius neglectus kan overlast bezorgen in de stedelijke omgeving en ook invloed hebben op de lokale biodiversiteit. Dit was aanleiding voor Team Invasieve Exoten om aan EIS-Nederland de opdracht te verstrekken een risicoanalyse op te stellen voor de plaagmier. Het onderzoek leverde een verrassend resultaat op: L. neglectus blijkt al decennialang aanwezig in ten minste vijf gemeenten in Nederland, met de eerste melding al in 1978. De determinaties worden ondersteund door DNA-analyses. 
      Niet openbaar
             

     
      Loonstra, A.J., M. Reemer, F. van der Meer & J. Smit, 2008 

    OBN-inventarisaties van bijen in Buurserzand, Kampina, Sprengenberg, Velhorst en Witte Veen 

    EIS2008-10, EIS-Nederland. 

    Op initiatief van de Vereniging Natuurmonumenten heeft Stichting EIS-Nederland in 2008 de bijenfauna geïnventariseerd van vijf terreinen (zie onder). Speciale aandacht ging hierbij uit naar terreindelen waar in het kader van het Overlevingsplan Bos en Natuur (OBN) maatregelen getroffen zijn of zullen worden om verzuring, vermesting en verdroging tegen te gaan. Elk gebied is minimaal drie keer bezocht. Per gebied wordt de aangetroffen bijenfauna besproken en waar mogelijk vergeleken met gegevens uit eerdere jaren. Ook worden er aanbevelingen gegeven voor beheer ten gunste van de bijenfauna.  
      Downloaden
             

     
      Reemer, R., R. Beringen & W. van der Slikke, 2008 

    De knautiabij: kroon op de beemdkroon. Beheeradviezen voor bloemrijke graslanden in het Heuvelland 

    EIS2008-09, EIS-Nederland. 

    Sinds 2007 maakt de knautiabij (Andrena hattorfiana) deel uit van de lijsten van aandachtsoorten die zijn opgesteld in het kader van het Leefgebiedenbeleid van het Ministerie van LNV. De knautiabij is aangewezen als aandachtsoort voor het Leefgebied Heuvelland. Door de sterke binding van deze bij met beemdkroon (Knautia arvensis) is het in het Heuvelland een kenmerkende soort voor bloemrijke graslanden. Deze graslanden staan in het Heuvelland sterk onder druk als gevolg van verruiging en ongunstig beheer. Met name schrale hooilanden en lijnvormige elementen als bermen, akker- en bosranden zijn in kwaliteit sterk achteruitgegaan. Deze gebieden worden vaak niet als natuurgebied beheerd en vallen door hun kleinschalige karakter buiten de Ecologische Hoofdstructuur. Dit rapport geeft beheeradviezen voor deze landschapselementen in het Leefgebied Heuvelland, met de knautiabij als vlaggenschip.  
      Downloaden
             

     
      Koese, B., E.P. de Boer, J.G.M. Cuppen, J. Schut & J. Tienstra, 2008 

    De gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Zuidoost-Friesland: inhaalslag 2008 

    EIS2008-11, EIS-Nederland. 

    In het kader van het project “Inhaalslag Verspreidingsgegevens Ongewervelden” in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV) doet Stichting-EIS sinds een aantal jaar onderzoek naar de verspreiding van de beschermde Gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus. Om dit onderzoek efficiënt en doelgericht te kunnen uitvoeren is een model ontwikkeld dat de kans op voorkomen van de soort in een bepaald kilometerhok voorspelt op basis van indicatieve planten, gegevens over het electrisch geleidingsvermogen (EGV) en de aanwezigheid van laagveen. De eerste versie van dit model bleek de aanwezigheid van de soort redelijk goed te kunnen voorspellen in gebieden waaruit zowel flora- als EGV-gegevens bekend waren. Gebieden zonder vegetatiegegegevens waren tot dusver niet onderzocht. Het doel van deze inhaalslag was om de betrouwbaarheid te toetsen van de kansberekeningen zonder vegetatiegegevens volgens het tweede, aangepaste verspreidingsmodel uit 2007. 
      Niet openbaar
             

     
      Reemer, M., J.G.M. Cuppen, G. van Dijk, B. Koese & O. Vorst, 2008 

    De brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus in Nederland 

    EIS2008-08, EIS-Nederland.  

    De brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus is internationaal beschermd via de Habitatrichtlijn. In Nederland was de soort sinds 1967 niet meer gevonden, totdat hij in 2005 werd herontdekt in Zuidwest-Drenthe. Een verkennend onderzoek in het betreffende gebied in 2006 leerde dat de soort er in minstens vier verschillende vennen voorkomt. In 2006 en 2007 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Ministerie van LNV een landelijk vervolgonderzoek uitgevoerd naar de Nederlandse verspreiding van de brede geelgerande waterroofkever. Tijdens een verkenningsronde in het voorjaar van 2007 zijn in de wijde omgeving van de bekende vindplaatsen 36 vennen geselecteerd die op basis van hun morfologie en vegetatie mogelijk geschikt leken voor de soort. In aanvulling hierop zijn 13 vennen geselecteerd op historische vindplaatsen elders in Nederland. De totale selectie van 49 vennen is onderzocht in de nazomer van 2007 en het voorjaar van 2008. 

    In geen van de onderzochte vennen is de brede geelgerande waterroofkever aangetroffen. De Nederlandse populatie van de brede geelgerande waterroofkever lijkt geheel beperkt te zijn tot de omgeving van Uffelte en het Dwingelderveld in Zuidwest-Drenthe. In deze gebieden liggen nog vele vennen die niet onderzocht zijn, maar die mogelijk wel geschikt zijn als biotoop voor deze waterkever. Momenteel is niet duidelijk in welke vennen de soort nog meer voorkomt en hoe groot de populaties zijn. Ook is niet duidelijk wat de biotoopeisen van de soort zijn. Om monitoring aan de soort te kunnen uitvoeren en om de soort in Nederland effectief te kunnen beschermen, is beter onderzoek naar zijn voorkomen in Zuidwest-Drenthe noodzakelijk. Ook is het nodig om de soort op te nemen in de aanwijzingsbesluiten voor deze gebieden in het kader van Natura 2000. 
      Niet openbaar
             

     
     

    Smit, J.T., 2008 

    Vliegend hert in de omgeving van Sint Odiliënberg 

    EIS2008-05,  EIS-Nederland. 

    In 2008 heeft EIS-Nederland in opdracht van de Gegevensautoriteit Natuur van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een onderzoek uitgevoerd naar het voorkomen van het vliegend hert in de omgeving van Sint Odiliënberg. Aanleiding voor dit onderzoek was een waarneming uit 2007 gecombineerd met het feit dat er uit deze omgeving reeds enkele waarnemingen bekend waren uit de periode 1801-1995. De focus van het onderzoek lag duidelijk op het potentiële leefgebied Sint Odiliënberg, maar uitgangspunt bij dit onderzoek was een aanzet voor een complete actualisatie van de verspreiding op het niveau van 10x10 kilometer in de periode 2007-2012 en tevens het actualiseren van het verspreidingsbeeld op 1x1 kilometerhokniveau als voorbereiding op de te ontwikkelen kansenkaarten. 

    Uit de omgeving van Sint Odiliënberg zijn twee betrouwbare waarnemingen binnengekomen, een mannetje op het terrein van de Clauscentrale in Maasbracht en een mannetje van de Meinweg, nabij het Maharishi Mahesh klooster. Op basis van deze beide vondsten, samen met die uit 2007 en de beoordeling van de verschillende stukken bos in deze omgeving moet aangenomen worden dat deze omgeving een actueel leefgebied vormt voor het vliegend hert. Hiermee wordt het aantal verspreidingsgebieden uitgebreid naar 5. Er dient echter wel opgemerkt te worden dat het vliegend hert in de omgeving van Sint Odiliënberg vermoedelijk erg zeldzaam is en slechts enkele verspreide en geïsoleerde populaties heeft, vergelijkbaar met het voormalige(?) verspreidingsgebied de Utrechtse Heuvelrug.  


      Downloaden
             

     
      Kalkman, V.J., 2008 

    De soorten van het leefgebiedenbeleid 

    EIS2008-04, EIS-Nederland. 

    In 2007 is het nieuwe soortenbeleid van start gegaan. Dit zogenoemde leefgebiedenbeleid richt zich meer dan voorheen op groepen van soorten die een gezamenlijk biotoop delen. Daarnaast wordt meer integratie in andere beleidsterreinen, plannen en maatregelen gezocht en wordt gepoogd meer partners, zoals provincies, terreinbeherende organisaties, waterschappen en het bedrijfsleven, te betrekken. 

    Bij het nieuwe beleid hoort ook een nieuwe lijst met soorten waarop het beleid is gericht. Deze lijst is door LNV vastgesteld en bestaat vooral uit soorten van de Habitatrichtlijn en soorten die op de Nederlandse Rode lijsten staan. Uit deze laatste categorie zijn voornamelijk soorten gekozen die als bedreigd of sterk bedreigd op de Rode lijst staan. Niet alle soorten uit deze categorieen konden worden opgenomen. Van enkele grote groepen zoals bijen en paddestoelen is een selectie gemaakt waarbij vooral soorten zijn gekozen die goed herkenbaar zijn en een signaalfunctie hebben voor meerdere soorten van de groep. 

    Een deel van de dier- en plantengroepen die in het leefgebiedenbeleid zijn opgenomen speelden tot nu geen belangrijke rol in het Nederlandse natuurbeleid. Deze groepen zijn vaak relatief onbekend en kennis over verspreiding en beheer is vaak moeilijk te vinden. Het voorliggende rapport is opgesteld met als doel de kennis over deze soorten te ontsluiten en voor iedereen beschikbaar te maken.   
      Downloaden
             

     
      Reemer, M., P. de Boer, F. van der Meer, T. Peeters & J. Smit, 2008 

    OBN-inventarisaties van bijen, graafwespen en sprinkhanen in terreinen van Natuurmonumenten 

    EIS2008-01, EIS-Nederland. 

    Op initiatief van de Vereniging Natuurmonumenten heeft Stichting EIS-Nederland in 2007 inventarisaties uitgevoerd van bijen, graafwespen en sprinkhanen in 12 gebieden. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de 'OBN-plangebieden': terreindelen waar in het kader van het Overlevingsplan Bos en Natuur maatregelen getroffen worden om verzuring, vermesting en verdroging tegen te gaan. Per gebied wordt de aangetroffen fauna besproken en waar mogelijk vergeleken met beschikbare gegevens uit eerdere jaren. Er wordt geprobeerd een inschatting te maken van de (te verwachten) effecten van de geplande OBN-maatregelen op de onderzochte insectenfauna. 
      Downloaden
             

     
      Smit, J.T. & R.F.M. Krekels, 2007 

    Het vliegend hert in de gemeente Ede 

    EIS2007-09, EIS-Nederland. 

    Het vliegend hert is een beschermde keversoort met een lange ontwikkelingsduur tot volwassen insect, minimaal 4 tot zo’n 8 jaar, en een beperkte verspreidingscapaciteit. Deze beide facetten maken haar tot een kwetsbare soort. Daar komt bij dat de weinige vindplaatsen veelal geïsoleerd liggen waardoor de soort extra kwetsbaar is. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van het vliegend hert in Nederland is de afgelopen decennia teruggedrongen tot vier kerngebieden. Twee daarvan liggen in ieder geval deels in de provincie Gelderland, waarmee deze provincie een centrale rol in het behoud van deze soort in Nederland inneemt. De verspreiding binnen de Gelderse kerngebieden laat zien dat de huidige populaties verspreid en tamelijk geïsoleerd liggen. Het doel van het voorliggende rapport is het duurzaam behouden van de populaties in het huidige leefgebied en het zoveel mogelijk onderling verbinden van de afzonderlijke populaties. 
      Downloaden
             

     
      Smit, J.T., 2007 

    Actuele en potentiele verspreiding van het vliegend hert in Nederland 

    EIS2007-08, EIS-Nederland. 

    In 2007 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Expertise centrum van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van het vliegend hert. De focus bij deze inventarisatie lag op het in beeld brengen van de verspreiding op een schaal van 10x10 kilometer. Deze gegevens zijn van belang voor het bepalen van de range van de soorten van de Habitatrichtlijn ten behoeve van toekomstige rapportages van LNV over de staat van instandhouding aan de EU. De focus van het onderzoek in 2007 lag nadrukkelijk op drie gebieden waar ooit waarnemingen zijn gedaan (betrouwbaar of onduidelijk) en waarvan onduidelijk is of er zich populaties van het vliegend hert bevinden: Holterberg, Utrechtse Heuvelrug en Vriezeveen. 

    Uit de drie focus gebieden zijn geen aanvullende waarnemingen binnengekomen, ook kon middels veldwerk de aanwezigheid niet vastgesteld worden. Drie van de betrouwbare waarnemingen vallen op door de afgelegen vindplaatsen: Hilversum, Mijdrecht en Sint Odiliënberg. Van de eerste twee waarnemingen wordt aangenomen dat het gaat om versleepte exemplaren. Bij Sint Odiliënberg zijn er echter aanwijzingen dat er mogelijk een populatie aanwezig is in de omgeving, hetzij in Nederland, dan wel in het aangrenzende bos in Duitsland. Naar aanleiding van de enorme hoeveelheid waarnemingen van dit jaar verandert het actuele verspreidingsgebied niet. Als potentieel verspreidingsgebied worden de Holterberg, de Utrechtse Heuvelrug en, op basis van de waarneming van 2007 gecombineerd met de reeds bestaande informatie uit die omgeving, Sint Odiliënberg beschouwd. Vriezeveen wordt mede gezien de biotoop en het uitblijven van nieuwe waarnemingen niet als potentieel leefgebied van het vliegend hert beschouwd. 
      Downloaden
             

     
      Cuppen, J.G.M., O. Vorst, B. Koese & H. Sierdsema, 2007 

    De gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Nederland: inhaalslag 2006/2007 

    EIS2007-06, EIS-Nederland.  

    In 2004 en 2005 zijn alle vindplaatsen van de gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus uit de periode 1980-2000 onderzocht. Op basis van die resultaten is toen een voorspelling gedaan over het potentiële verspreidingsgebied van deze beschermde keversoort in Nederland. Hieruit bleek dat er 141 kilometerhokken waren waarin de kans op vóórkomen van G. bilineatus op minimaal 70% werd geschat. Het huidige rapport doet verslag van een inventarisatie van dat potentiële verspreidingsgebied, die in 2006 en 2007 werd uitgevoerd door Stichting EIS-Nederland.  
      Downloaden
             

     
      Boesveld, A. & V. Kalkman, 2007 

    Verspreiding en habitat van de zeggekorfslak Vertigo moulinsiana in Zuid-Holland 

    EIS2007-04, EIS-Nederland. 

    In 2005 werd onverwachts de zeggekorfslak op twee plaatsen in Zuid-Holland aangetroffen. De zeggekorfslak staat op de Habitatrichtlijn en geniet wettelijke bescherming. Om hieraan invulling te kunnen geven is het voor de provincie Zuid-Holland van belang om goede informatie over de verspreiding, biotoopkeuze en beheer van deze soort te hebben. In 2006 heeft de provincie daarom aan EIS-Nederland de opdracht gegeven om het voorkomen van de soort in de provincie in kaart te brengen. 

    Tijdens het in 2006 uitgevoerde veldwerk is V. moulinsiana in totaal in negen (deel)gebieden aangetroffen: Nieuwkoopse plassen, Kagerplassen, Braassemermeer en Wijde Aa, Rotte, Hennipsloot en Lange Vaart, Vlietlanden, Kinderdijk, Groote- of Achterwaterschap en De Alblas. Met uitzondering van de Nieuwkoopse plassen waar slechts één populatie werd gevonden, werden in al deze gebieden meerdere of zelfs vele populaties aangetroffen. Vooral in de Hooge Boezem van de Overwaard bij Kinderdijk is de soort erg talrijk. Naar schatting kwamen langs een traject van circa 100 meter tienduizenden zeggekorfslakken voor. De dichtheden lopen hier op tot circa 500 exemplaren per vierkante meter. Ook bij het Norremeer in het Kagerplassengebied werden plaatselijk zulke dichtheden geschat. Bij Kinderdijk strekt het leefgebied van V. moulinsiana zich uit langs een groot deel van de boezem de Groote of Achterwaterschap. Vanaf Kinderdijk tot aan het plaatsje Donk, een afstand van ca 11 km komt de soort voor. 
      Downloaden
             

     
     

    Reemer, M. & J.T. Smit, 2007 

    Ongewervelde dieren van de Biesbosch 

    EIS2007-03, EIS-Nederland. 

    In de loop der jaren hebben natuurliefhebbers vele gegevens verzameld over de ongewervelde dieren van de Biesbosch. Deze gegevens zijn opgeslagen in de databanken van Stichting EIS-Nederland en gelieerde organisaties. Dit rapport geeft een overzicht van de gegevens die van de volgende ongewervelde diergroepen beschikbaar zijn: bijen, loopkevers, mollusken, mieren, sprinkhanen, vlinders, wespen en zweefvliegen. Per diergroep wordt aangegeven voor welke soorten de Biesbosch van groot belang is voor de Nederlandse verspreiding. Aan de hand hiervan wordt bepaald welke groepen en soorten aandacht zouden moeten krijgen bij toekomstige inventarsaties, monitoring en beheersmaatregelen. Niet elke groep blijkt even goed geïnventariseerd in de Biesbosch. Ook bevatten niet alle groepen soorten waarvoor de Biesbosch van groot belang is. Onder de bijen, mollusken en vlinders komen diverse soorten in het gebied voor die voor een groot deel van hun Nederlandse verspreiding op de Biesbosch aangewezen zijn. Deze groepen verdienen daarom zeker extra aandacht. Overige groepen die mogelijk interessante soorten herbergen, maar nog onvoldoende bekend zijn, zijn loopkevers, wespen en zweefvliegen. Onder de mieren en sprinkhanen bevinden zich geen bijzonderheden. 


      Downloaden
             

     
      Nieuwenhuijsen, H., M. Reemer, Th. Peeters, J. Smit & A. van Eck, 2007 

    OBN-monitoring van bijen in gebieden van Natuurmonumenten (Hymenoptera, Apidae s.l.) 

    EIS2007-02, 

    Het Overlevingsplan Bos en Natuur (OBN) is ontwikkeld door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om de effecten van verzuring, vermesting en verdroging in de Nederlandse natuur te verminderen. Op initiatief van Natuurmonumenten zijn in 2006 voor het eerst enkele inventarisaties van bijen uitgevoerd in het kader van het OBN. Dit gebeurde in vijf gebieden: Leggelderveld, Loonse en Drunense Duinen, Oldenaller: Heihoef, Steenbergerveld en Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Per terrein wordt de aangetroffen bijenfauna besproken en waar mogelijk vergeleken met gegevens uit eerdere jaren. Kort wordt ingegaan op de relatie tussen de bijenfauna en het beheer van het terrein, met name de geplande OBN-ingrepen.   
      Downloaden
             

     
      Smit, J.T., M. Reemer & B. Aukema, 2007 

    Verspreiding en fenologie van de wants Nysius huttoni in Nederland (Heteroptera: Lygaeidae)

    EIS2007-01, 

    In opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst heeft EIS-Nederland van 14 april tot en met 26 oktober 2006 een onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding en populatiekarakteristieken van de wants Nysius huttoni White. Deze soort komt oorspronkelijk voor in Nieuw-Zeeland en is in 2002 voor het eerst in Nederland en België waargenomen. Vermoedelijk is hij via de haven van Antwerpen in Europa terechtgekomen. In Nieuw-Zeeland staat de soort bekend als een schadeverwekker bij tarwe en koolzaad. De Engelse naam is ‘the New Zealand wheat bug’, oftewel de Nieuw-Zeelandse tarwewants. De wantsen voeden zich met de sappen uit de tarwezaden, waarbij een enzym wordt afgescheiden dat in de plant aanwezig blijft. Bij verwerking van de tarwe tot deeg breekt het enzym de gluten af, waardoor het deeg slap en plakkerig wordt en het brood slecht van kwaliteit. 

    Het in Nederland, en deels in België, uitgevoerde onderzoek had tot doel het verspreidingsgebied in kaart te brengen, evenals het beschrijven van de populatiekarakteristieken en eventuele schade aan landbouwgewassen. Het onderzoek bestond uit een inventarisatie en een monitoring van enkele grote populaties. 
      Downloaden
             
        Kalkman, V. & R. Kleukers, 2006 

    Quickscan boekenserie Nederlandse Fauna 

    EIS2006-07.  
       
             

     
      Cuppen, J.G.M. , G. van Dijk, B. Koese & O. Vorst, 2006 

    De brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus in Zuidwest-Drenthe 

    EIS2006-06,  EIS-Nederland.

    De verspreiding en de biotoop van de brede geelgerande waterroofkever Dytiscus latissimus in wateren, voornamelijk vennen, in Zuidwest-Drenthe is in 2006 onderzocht. Aanleiding voor dit onderzoek was de vondst van twee mannetjes van deze soort in het najaar van 2005 in een ven in de omgeving van Uffelte. Gedurende het onderzoek in 2006 in de maand september werden in 19 vennen en één middenloop van een laaglandbeek gedurende vier aaneensluitende nachten series met vallen opgesteld in ondiep water (30-60 cm). Op elke locatie werd verder een vegetatieopname gemaakt en een watermonster genomen. 

    Dytiscus latissimus is aangetroffen in vier vennen. Op basis van dit onderzoek kan niet met 100% zekerheid gesteld worden dat D. latissimus in de overige onderzochte vennen afwezig is. Een groter aantal series vallen per ven dan wel een langere bemonsteringsperiode is hiervoor noodzakelijk. Ook voor het schatten of berekenen van een betrouwbare populatiegrootte van D. latissimus in vennen waar de soort is aangetoond, is een ruimere inzet van middelen noodzakelijk. Het rapport besluit met enkele overwegingen en aanbevelingen met betrekking tot toekomstig onderzoek naar Dytiscus latissimus in Nederland.  
      Niet openbaar
             

     
     

    Smit, J.T., 2006 

    Vliegend hert in de omgeving Mander, Twente 

    EIS2006-05, EIS-Nederland.

    In 2006 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Expertise centrum van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van het vliegend hert in de omgeving Mander, Twente. Dit betrof een inhaalslag verspreidingsonderzoek in het kader van het Amendement van der Ham. Veel media aandacht in de vorm van gepubliceerde oproepjes, verspreide posters en twee radiointerviews hebben er voor gezorgd dat er dit jaar 44 betrouwbare waarnemingen zijn binnengekomen uit de omgeving Mander. Dit is ruim 22% van het totaal aantal waarnemingen uit 2006. Dit is een erg groot aandeel voor een gebied van die geringe grootte. 

    Naast deze betrouwbare waarnemingen en voortplantingspopulaties zijn er ook enkele oncontroleerbare waarnemingen binnengekomen die aandacht verdienen. Twee omdat ze gedaan zijn in Nijverdal, aan de rand van de Holterberg waar respectievelijk in 1988 en 2002 een betrouwbare waarneming is gedaan van het vliegend hert. En in Vriezeveen zijn drie afzonderlijke waarnemingen binnengekomen, waarvan geen duidelijk bewijs geleverd kon worden, maar waar gezien de concentratie mogelijk toch sprake is van een populatie.  


      Downloaden
             

     
     

    Reemer, M. & R. Krekels, 2006 

    Beschermingsplan moerassprinkhaan & zompsprinkhaan in Gelderland 

    EIS2006-04, EIS-Nederland & Natuurbalans Limes-Divergens, Leiden & Nijmegen, 

    De Provincie Gelderland is zeer belangrijk voor de Nederlandse sprinkhanenfauna: van de 18 soorten van de Rode Lijst zijn er 15 uit deze provincie bekend. De Provincie Gelderland is zich bewust van de verantwoordelijkheid die zij heeft voor haar sprinkhanenfauna. Dit blijkt uit het eerder verschenen beschermingsplan voor de zadelsprinkhaan en de kleine wrattenbijter, dat eveneens in opdracht van de Provincie is opgesteld. Voor het opstellen van het Beschermingsplan moerassprinkhaan & zompsprinkhaan zijn allereerst alle recente vindplaatsen van de moeras- en zompsprinkhaan bezocht om de huidige status vast te stellen. Vervolgens zijn de knelpunten en mogelijkheden in het beheer verkend. Er is contact gezocht met de beheerders van de betreffende natuurterreinen, om zo tot maatregelen te komen die ook bij de betrokkenen op draagvlak kunnen rekenen. 

    Op acht van de 12 locaties waar de moerassprinkhaan sinds 1980 is gevonden, kon de soort in 2005 niet worden teruggevonden. Uiteindelijk resteren vier plekken in Gelderland waarvan met zekerheid nog populaties bekend zijn. De zompsprinkhaan was buiten de concentratie van populaties in de oostelijke Achterhoek sinds 1980 op vijf locaties in Gelderland gevonden. Van deze vijf vindplaatsen bleken er drie betrekking te hebben op nog bestaande populaties. Bovendien is er nog een voorheen onbekende populatie ontdekt. Daarmee komt het aantal populaties buiten de oostelijke Achterhoek op vier. De populaties van beide soorten liggen geïsoleerd, dus de beheerders van de betreffende terreinen worden aangemoedigd om in hun beheer rekening te houden met deze kwetsbare soort. In dit beschermingsplan zijn dan ook algemene aanbevelingen per soort gegeven en tevens is het beheer specifiek per deelgebied vermeld. 


      Downloaden
             
       

    Boesveld, A. & V. Kalkman, 2006 

    Inventarisatie van de Westenschouwense Inlaag op het voorkomen van de Nauwe korfslak Vertigo angustior 


    EIS2006-03.   
      Niet openbaar
             

     
      EIS-Nederland, De Vlinderstichting & Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2006. 

    Waarnemingenverslag 2006 (dagvlinders, nachtvlinders en libellen) 

    EIS2006-02

    Het waarnemingenverslag van 2006 is dunner dan afgelopen jaren gebruikelijk is geweest. Dit komt niet doordat er minder gezien is. In tegendeel zelfs, afgelopen jaar zijn er weer zeer veel waarnemingen van vlinders en libellen aangeleverd. De reden voor het dunnere verslag is dat een groot deel van de verspreidingskaartjes op internet te vinden is. In het papieren waarnemingenverslag wordt voortaan alleen een aantal soorten behandeld die het opmerkelijk goed of slecht doen en daarom extra aandacht verdienen. 
      Niet openbaar
             

     
     

    Smit, J.T. & R. Krekels, 2006 

    Vliegend hert in Limburg, actieplan 2006-2010 

    EIS2006-01, EIS-Nederland & Natuurbalans Limes-Divergens, Leiden & Nijmegen

    Het vliegend hert is een beschermde keversoort met een lange ontwikkelingsduur tot volwassen insect, minimaal 4 tot zo’n 8 jaar, en een beperkte verspreidingcapaciteit. Deze beide facetten maken haar tot een kwetsbare soort. Daar komt bij dat de weinige vindplaatsen veelal geïsoleerd voorkomen in Limburg waardoor de soort extra kwetsbaar is. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van het vliegend hert in Nederland is de afgelopen decennia teruggedrongen tot vier kerngebieden. Twee hiervan liggen in Limburg, waarmee deze provincie een centrale rol voor het behoud van deze soort in Nederland inneemt. De verspreiding binnen de Limburgse kerngebieden laat zien dat de huidige populaties verspreid en tamelijk geïsoleerd liggen. 

    Het doel van het voorliggende actieplan is het duurzaam behouden van de huidige populaties en het zoveel mogelijk onderling verbinden van de afzonderlijke populaties. Veel populaties in Zuid-Limburg zijn te vinden in holle wegen, daarnaast bevinden ze zich ook in bosranden, houtwallen en zelfs tuinen. De populaties van een twaalftal deelgebieden, verdeeld over 3 prioriteitscategorieën, worden beschreven waarbij de bedreigingen en de gewenste maatregelen worden geformuleerd. Met dit actieplan wordt de basis gelegd voor de bescherming en het behoud van het vliegend hert in de provincie Limburg. Het is aannemelijk dat daarmee het vliegend hert in de provincie Limburg wordt veiliggesteld. Het juiste beheer van holle wegen en natuurgebieden zal dankzij de verschillende beherende instanties vorm moeten krijgen. Gezien de verspreiding van het vliegend hert zal de uitvoering over de grenzen van de formeel aangewezen natuurgebieden heen moeten reiken.Voorlichting aan beheerders én particulieren zal de uitvoering van de in het actieplan voorgestelde maatregelen zeer ten goede komen. 


      Downloaden
             

     
      Boesveld, A., 2005 

    Inventarisatie van de landslakken van Zuid-Holland 

    EIS2005-13, EIS-Nederland.

    In Nederland komen ruim 400 soorten weekdieren voor, waarvan er ruim 100 tot de landslakken behoren. Landslakken is een praktische verzamelnaam voor alle slakken met een voornamelijk terrestrische levenswijze. In Nederland komen twee landslakken voor die op de Habitatrichtlijn genoemd staan. Hoewel deze een strenge wettelijke bescherming genieten is de kennis over de verspreiding van deze soorten beperkt. Dit levert bij de uitvoering van het natuurbeleid vaak problemen op. Om hierin verandering te brengen is de landslakkenfauna van de provincie Zuid-Holland in 2004 en 2005 in kaart gebracht. Hierdoor is het voortaan mogelijk om bij het vaststellen en uitvoeren van het beleid rekening te houden met de twee soorten van de Habitatrichtlijn die in Zuid-Holland voorkomen (Vertigo angustior enV. moulinsiana). Naast aandacht voor de soorten van de Habitatrichtlijn is ook veel aandacht uitgegaan naar de soorten van de Rode-Lijst. 
      Downloaden
             

     
      Reemer, M., F. van der Meer & A. Neve, 2005 

    De roodrandzandbij Andrena rosae in de Zuid-Hollandse Biebosch 

    EIS2005-12,  EIS-Nederland.

    De roodrandzandbij Andrena rosae is gedurende de 20e eeuw sterk achteruitgegaan in Nederland. Hierdoor staat de soort op de Rode Lijst van bedreigde bijen in de categorie 'ernstig bedreigd'. De enige resterende bekende populatie bevindt zich in de Biesbosch. In 2005 is de roodrandzandbij in het Zuid-Hollandse deel van de Biesbosch in kaart gebracht, om te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om deze laatste populatie veilig te stellen. Het onderzoek werd uitgevoerd door EIS-Nederland in opdracht van de Provincie Zuid-Holland. Zowel in het voorjaar als in de zomer zijn enkele veldbezoeken aan de Zuid-Hollandse Biesbosch uitgevoerd. 

    Gezien de eisen die de roodrandzandbij - voor zover nu bekend - aan zijn omgeving stelt, is het moeilijk te begrijpen waarom deze bij landelijk zo sterk achteruit is gegaan, terwijl hij in de Zuid-Hollandse Biesbosch zo talrijk aanwezig is. De dijken waar de soort in nestelt zijn op veel meer plaatsen in Nederland aanwezig en hetzelfde geldt voor de wilgen en schermbloemen waar de vrouwtjes stuifmeel verzamelen. Ondanks deze onduidelijkheid is het de moeite waard om te proberen deze ernstig bedreigde soort te beschermen. Maatregelen die hierbij van nut kunnen zijn worden in dit rapport aangegeven.  
      Downloaden
             

     
      Cuppen, J.G.M. & B. Koese, 2005 

    De gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Nederland: een eerste inhaalslag 

    EIS2005-11,  EIS-Nederland.

    De huidige verspreiding en de biotoop van de gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Nederland zijn in 2004 en 2005 onderzocht. Uitgangspunt vormden de waarnemingen van deze soort in het bestand van EIS-Nederland sinds 1980 in 16 5x5-kilometerhokken, waarvan met voldoende zekerheid kon worden aangenomen dat deze betrouwbaar waren. In 12 van deze 16 hokken werd G. bilineatus teruggevonden. In slechts in één hok, waar G. bilineatus waarschijnlijk nog wel voorkomt, de soort niet teruggevonden. Daarnaast is G. bilineatus in drie 'nieuwe' hokken aangetroffen en is een voorheen als onbetrouwbaar in het EIS-bestand opgenomen waarneming alsnog betrouwbaar bevonden door controle van het betreffende dier door een expert. 

    Tevens werd op basis van gegevens over het electrisch geleidingsvermogen (EGV) van het water en de aquatische vegetatie een voorspellend model gemaakt voor de verspreiding van de gestreepte waterroofkever in Nederland. Met de uitkomsten van dit model is een kaart vervaardigd, waarop per kilometerhok is af te lezen hoe groot de kans is dat de soort er voorkomt. Dit levert 141 kilometerhokken op met een kans van 70% of meer op het voorkomen van de gestreepte waterroofkever. Deze selectie van hokken levert een kaartbeeld op dat aansluit bij de verwachting van het landelijke voorkomen op basis van 'expert judgement'. Daarom is deze selectie gebruikt in het uiteindelijke voorstel voor een landelijke inventarisatie van de gestreepte waterroofkever. Aan dit onderzoeksvoorstel zijn nog enkele kansrijke vennen op zandgrond toegevoegd. 
      Downloaden
             

     
     

    Smit, J.T., 2005 

    Vliegend hert in het Rijk van Nijmegen 

    EIS2005-10,  EIS-Nederland.

    In 2005 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Expertise centrum van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van het vliegend hert in het Rijk van Nijmegen. Dit betrof een inhaalslag verspreidingsonderzoek in het kader van het Amendement van der Ham. Een regionaal mediaoffensief, onder andere in de kringen van natuurliefhebbers, heeft er voor gezorgd dat er 23 betrouwbare waarnemingen van vliegende herten zijn binnengekomen uit het Rijk van Nijmegen. Dit is bijna 10% van het totaal aantal Nederlandse waarnemingen uit 2005. Dit is een groot aandeel gezien het geringe oppervlakte ten opzichte van de overige verspreidingsgebieden in Nederland. Naast de waarnemingen van volwassen kevers zijn er ook op twee zekere voortplantingsplekken aangetroffen. Deze informatie geeft een goed inzicht in de verspreiding van het vliegend hert in het Rijk van Nijmegen en het aangrenzende Duitse Reichswald. 

    Tijdens de voorlichtingsdag georganiseerd op 5 juli in Groesbeek heeft Klaus Kretschmer van het Biologisch station im Kreis Wesel e.V. een lezing gehouden over het voorkomen van het vliegend hert in Nordrhein-Westfalen, waarbij ook de ervaringen met het beheer aan bod kwamen. Tevens was een vertegenwoordiger van het NABU Naturschutzstation e.V. uit Kranenburg aanwezig. Met deze contacten is de kiem gelegd voor een internationale samenwerking tot het behoud van het vliegend hert in het Rijk van Nijmegen en aangrenzend Duitsland.  


      Downloaden
             
        Kalkman, V.J. & A. Boesveld, 2005 

    Inventarisatie van de Nauwe korfslak Vertigo angustior op de Brouwersdam en in het duingebied tussen Hoek van Holland en Ter Heijde 

    EIS2005-09.  
      Niet openbaar
             
        Bouwman, J. & V.J. Kalkman, 2005 

    Eindrapportage inhaalslag libellen 

    De Vlinderstichting & EIS-Nederland, EIS2005-08.  
      Niet openbaar
             
       

    Kalkman, V.J., 2005b 

    Inventarisatie van de Nauwe korfslak Vertigo angustior op 10 ha duingebied te Voorne 

    EIS2005-07.  


      Niet openbaar
             
        Kalkman, V.J., 2005a 

    Inventarisatie van de Nauwe korfslak Vertigo angustior op het Flaauwe werk, Goeree 

    EIS2005-06.  
      Niet openbaar
             

     
      Reemer, M. & P.H. van Hoof, 2005. 

    Beschermingsplan zadelsprinkhaan en kleine wrattenbijter in Gelderland 

    EIS2005-05, EIS-Nederland & Natuurbalans, 

    Gelderland is een zeer belangrijke provincie voor de Nederlandse sprinkhanenfauna. Voor de zadelsprinkhaan Ephippiger ephippiger en de kleine wrattenbijter Gampsocleis glabra herbergt Gelderland zelfs een groot deel van de Noordwest-Europese populaties. De achteruitgang van deze soorten was aanleiding om de status van de populaties van deze sprinkhaansoorten in Gelderland te onderzoeken. Aan de hand hiervan is een beschermingsplan opgesteld om verdere achteruitgang te voorkomen. 

    De zadelsprinkhaan en de kleine wrattenbijter worden in dit rapport eerst besproken in inleidende, algemene soortbesprekingen. Hierin komen de verspreiding, de achteruitgang, de biologie, habitateisen en mogelijke maatregelen in het terreinbeheer aan bod. Het grootste deel van het rapport wordt ingenomen door de besprekingen per terrein. Hierin worden de vroegere en huidige status van de soort(en) in het gebied besproken, evenals de mogelijke maatregelen in inrichting en beheer van het gebied.  
      Downloaden
             
        Krekels, R.F.M. & P.H. van Hoof, 2005 

    De wrattenbijter in het Nationaal Park de Hoge Veluwe. Onderzoek nimfen en adulten 2004 

    Natuurbalans & EIS-Nederland, EIS2005-04. 
      Niet openbaar
             
        EIS-Nederland, de Vlinderstichting & de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2005 

    Waarnemingenverslag ongewervelden 2005 
      Niet openbaar
             

     
      Boesveld, A., 2005. 

    Inventarisatie van de landslakken van Noord-Brabant 

    EIS 2005-02, EIS-Nederland.

    Sinds 1997 wordt onder de naam van ‘Atlasproject Nederlandse Mollusken’ gewerkt aan het in kaart brengen van de verspreiding van de Nederlandse mollusken. Dit atlasproject is een samenwerkingsproject van Stichting ANEMOON en EIS-Nederland. Doel is te komen tot een verspreidingsoverzicht van de Nederlandse soorten. Van de verschillende groepen mollusken zijn de terrestrisch levende soorten, de landslakken, het slechtst onderzocht. Om dit te verbeteren is in de periode augustus 2003 tot en met juli 2004 een inventarisatie van terrestrische mollusken in Noord-Brabant uitgevoerd. De landslakkenfauna van deze provincie is de afgelopen decennia nauwelijks onderzocht en een extra inventarisatie-inspanning in deze provincie werd dringend nodig geacht. 

    Tijdens het veldwerk is veel aandacht uitgegaan naar soorten genoemd in de conceptnota soortenbeleid van Provincie Noord-Brabant (prioritaire soorten). Het gaat hierbij om enkele op de Rode lijst als ‘bedreigd’ of ‘ernstig bedreigd’ genoemde soorten waarvoor de provincie Noord-Brabant van groot belang is. Het betreft Zonitoides excavatesCandidula gigaxiiHelix pomatia en Vertigo substriata. De meeste aandacht is uitgegaan naar het lokaliseren van leefgebieden van Zonitoides excavatus. Het zwaartepunt van de verspreiding op het Europese vasteland ligt in Nederland waardoor ons land een internationale verantwoordelijkheid voor het behoud van de soort heeft.  
      Downloaden
             

     
      Cuppen, J.G.M., 2005. 

    De gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in Zuid-Holland 

    EIS2005-01, EIS-Nederland.

    De huidige verspreiding en de biotoop van de gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus in de provincie Zuid-Holland werd in 2004 onderzocht. Uitgangspunt vormden alle waarnemingen van na 1965. Op de vindplaatsen van adulten van vóór 2000 werd de soort niet meer geobserveerd. Op enkele vindplaatsen van vermeende larven van G. bilineatus werd slechts de verwante soort G. cinereusaangetroffen. Graphoderus bilineatus komt op de vindplaatsen buiten de Nieuwkoopse Plassen vrijwel zeker niet meer voor. Aan de vindplaatsen in de Nieuwkoopse Plassen, waar de soort voor het eerst in 2003 werd verzameld, konden enkele nieuwe worden toegevoegd. Toch lijkt de soort in dit natuurreservaat beperkt tot een klein gebied. 

    De kever leeft hier in smalle tot brede sloten en vaarten die meer dan een halve meter diep zijn en met een (slappe) veenbodem. Deze wateren staan onderling met elkaar in verbinding en hebben een vrij uniforme fysisch/chemische samenstelling. De aquatische vegetatie is vrij soortenarm en weinig ontwikkeld en is kenmerkend voor matig voedselrijk water. De waterkeverfauna bestaat opmerkelijk genoeg uit zeer algemene soorten en bevat nauwelijks kenmerkende soorten van laagveenmoerassen. De gestreepte waterroofkevers zelf worden uitsluitend aangetroffen aan de steile of zelfs ondergraven oevers van legakkers, rietkragen, veenmosrietlanden en dergelijke, vooral op kopeinden van sloten of in inhammen met een wat beter ontwikkelde vegetatie. Een zeer grove schatting van het aantal exemplaren in het gebied komt uit op 3000 exemplaren.  
      Downloaden
             
        Krekels, R.F.M. & P.H. van Hoof, 2004 

    De wrattenbijter in de Overasseltse en Hatertse vennen. Monitoring 2004 

    EIS2004-24, Natuurbalans & EIS-Nederland.  
      Niet openbaar
             
        Bouwman, J. & V.J. Kalkman, 2004 

    Tussenrapportage inhaalslag libellen 

    EIS2004-23.  
      Niet openbaar
             

     
     

    Smit, J.T., 2004. 

    Inhaalslag verspreidingsonderzoek vliegend hert 

    EIS2004-22, EIS-Nederland.

    In 2004 heeft EIS-Nederland in opdracht van het Expertisecentrum van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een inhaalslag uitgevoerd, waarbij de actuele verspreiding van het Vliegend hert Lucanus cervus in kaart is gebracht. Er is in 2004 groot publiciteitsoffensief rondom het vliegend hert ontketent. In totaal werden 447 persberichten verstuurd aan nationale en regionale media, 726 posters aan campings en bezoekerscentra en 20 korte artikelen voor natuurbladen. Dit bracht een vliegwieleffect teweeg. Zo verscheen de oproep ook op allerlei websites van natuurorganisaties. Dit leverde in totaal 341 waarnemingen van het vliegend hert op. De soort bleek op de Veluwe een groter verspreidingsgebied te hebben dan gedacht. De soort komt ook in het noordoosten van de Veluwe voor en ook tussen de populaties in het centrale deel van de Veluwe en de Veluwezoom zijn waarnemingen binnengekomen. Verder is de situatie ten zuiden van Nijmegen verder opgehelderd. Het gerichte veldwerk op de Utrechtse heuvelrug, op de Holterberg en bij Enschede leverde geen waarnemingen op en we concluderen dat de soort hier verdwenen is. 

    Het verzamelen van verspreidingsgegevens via oproepen in de media levert een redelijk betrouwbaar verspreidingsbeeld op. Hiermee is het een goed instrument om over een lange periode in kaart te brengen waar zich populaties bevinden. Door de lage standaardiseringsgraad leent de methode zich slecht voor kortetermijn-monitoring of het volgen van populatieontwikkelingen. 


      Downloaden
             

     
      Kleukers, R.J.M. & A. Stroo, 2004. 

    Informatieplan Ongewervelden in beleid en beheer 

    EIS2004-21, EIS-Nederland.

    In het informatieplan 'Ongewervelden in beleid en beheer' zijn met behulp van diverse bronnen de beleids- en beheervragen in kaart gebracht. De informatiebehoefte in het Nederlandse natuurbeleid wordt steeds sterker toegespitst op wettelijk beschermde soorten. Anderzijds zijn er diverse voorbeelden van beleidsvragen die betrekking hebben op andere ongewervelden. Enkele voorbeelden zijn: soorten die reageren op klimaatsveranderingen, aquatische organismen, invasieve soorten, schadelijke soorten en bosfauna. Dit biedt EIS-Nederland goede kansen om ongewervelden onder aandacht te blijven brengen. Het blijkt steeds moeilijker te worden om aandacht van natuurbeheerders te krijgen voor bedreigde ongewervelden die buiten wet- en regelgeving vallen. Daar komt bij dat het produceren van rapporten en plannen niet genoeg is. Persoonlijk contact met beheerders is essentieel. Indien EIS-Nederland serieus werk wil maken van bescherming van ongewervelde dieren dan zal een veel grotere inspanning nodig zijn. 
      Downloaden
             
        Krekels, R.F.M. & P.H. van Hoof, 2004 

    De wrattenbijter in de Overasseltse en Hatertse vennen. Monitoring 2003 

    EIS2004-20, Natuurbalans & EIS-Nederland.  
      Niet openbaar
             
        Krekels, R.F.M. & R.J.M. Kleukers, 2004 

    De wrattenbijter op de Veluwe. Met speciale aandacht voor Nationaal Park de Hoge Veluwe 

    EIS2004-19, Natuurbalans & EIS-Nederland.  
      Niet openbaar
             
        Bouwman, J. & V.J. Kalkman, 2004 

    Inhaalslag habitatrichtlijnsoorten: Libellen Odonata 

    EIS2004-18.  
       
             
        Kalkman, V.J., 2004b 

    Inhaalslag habitatrichtlijnsoorten: Europese rivierkreeft Astacus astacus 

    EIS2004-17.  
       
             
        Kalkman, V.J., 2004c 

    Inhaalslag habitatrichtlijnsoorten: Gestreepte waterroofkever Graphoderus bilineatus 

    EIS2004-16.   
       
             
        Kalkman, V.J., 2004a 

    Inhaalslag habitatrichtlijnsoorten: Vliegend hert Lucanus cervus 

    EIS2004-15.  
       
             

     
     

    Rond, J. de, 2004 

    Wilde bijen in de Amsterdamse Waterleidingduinen Verspreidingsatlas van de bijensoorten die sinds 1980 werden waargenomen. Uitgebreid voorlopig overzicht van 85 soorten 

    EIS2004-13, Waterleidingsbedrijf Amsterdam & EIS-Nederland

    Met de uitgave van een voorlopige libellenatlas in 1998 werd door Waterleidingbedrijf Amsterdam een nieuwe richting ingeslagen. Naast gewervelde dieren, planten en vlinders werd de aandacht gevestigd op dieren met een wat minder aaibaar uiterlijk. Uit de verslagen in de Nieuwsbrief Natuuronderzoek Amsterdamse Waterleidingduinen blijkt dat zich onder de inventarisatiemedewerkers binnen korte tijd een aanzienlijke kennis over, en interesse voor deze dieren heeft ontwikkeld. Met gezamenlijke inspanningen bleek niet alleen het aantal vindplaatsen van libellen in dit waterrijke duingebied toe te nemen, maar ook het aantal waargenomen soorten. 

    Een belangrijke aanleiding voor het kiezen van bijen als nieuw onderzoeksobject was een artikel over de bijen van de Amsterdamse Waterleidingduinen van de hand van Theo Peeters in het tijdschrift Duin. Hierin werd gewezen op de bijzondere bijenfauna van de Amsterdamse Waterleidingduinen en werd benadrukt dat extra aandacht voor deze groep in de Amsterdamse Waterleidingduinen wenselijk is. Vervolgens werd EIS-Nederland (European Invertebrate Survey) door Waterleidingbedrijf Amsterdam ingeschakeld om een bijenatlas voor de AWD samen te stellen. In deze atlas zouden een groot deel van de 119 tot nu toe bekende soorten van de AWD moeten worden besproken.  


       
             
       

    EIS-Nederland, de Vlinderstichting & de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2004 


    Waarnemingenverslag ongewervelden 2004   
       
             
        Krekels, R.F.M. & P.H. van Hoof, 2004 

    De wrattenbijter in de Overasseltse en Hatertse vennen. Monitoring 2003 

    Natuurbalans-Limes Divergens BV & EIS Nederland.  
       
             
        Stroo, A., 2004a 

    Ongewervelden in terreinen van het Zuid-Hollands Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-012, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             
        Stroo, A., 2004b 

    Ongewervelden in terreinen van het Zeeuws Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-11, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             
       

    Stroo, A., 2004c 

    Ongewervelden in terreinen van het Utrechts Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-10, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  


       
             
        Stroo, A., 2004d 

    Ongewervelden in terreinen van Staatsbosbeheer. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-09, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.   
       
             
        Stroo, A., 2004e 

    Ongewervelden in terreinen van het Overijssels Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-08, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             
       

    Stroo, A., 2004f 

    Ongewervelden in terreinen van het Noordhollands Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS e de Vlinderstichting 


    EIS2004-07, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.   
       
             
        Stroo, A., 2004g 

    Ongewervelden in terreinen van Natuurmonumenten. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-06, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             
        Stroo, A., 2004h 

    Ongewervelden in terreinen van het Limburgs Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-05, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             
       

    Stroo, A., 2004i 

    Ongewervelden in terreinen van It Fryske Gea. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-04, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  


       
             
       

    Stroo, A., 2004j 

    Ongewervelden in terreinen van het Gronings Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-03, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  


       
             
        Stroo, A., 2004k 

    Ongewervelden in terreinen van het Geldersch Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-02, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.   
       
             
        Stroo, A., 2004m 

    Ongewervelden in terreinen van het Flevo-Landschap. Een overzicht van de gegevens in databanken van EIS en de Vlinderstichting 

    EIS2004-01, De Vlinderstichting & EIS-Nederland.  
       
             

     
      Smit, J.T., 2003 

    Verspreiding en fenologie van de boorvlieg Rhagoletis cingulata in Nederland (Diptera: Tephritidae) 

    EIS2003-13, EIS-Nederland.

    In opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst heeft EIS-Nederland van 10 juli tot en met 2 oktober 2003 een onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding en de fenologie van de boorvlieg Rhagoletis cingulatain Nederland. Dit onderzoek concentreerde zich op Zeeland, omdat de soort daar als eerste gevonden was. Op twee locaties op Walcheren (De Zandput en het Oranjebos, bij Oranjezon) en één op Schouwen (Het Zeepe, bij Burgh) werden lijmvallen van het merk Pherocon AM (zonder lokstoffen) opgehangen. Verder werden diverse locaties met sleepnetten bemonsterd. Ook buiten de eilanden zijn verschillende locaties onderzocht. Dit onderzoek vormt een aanvulling op de landelijke inventarisatie die in 2003 is uitgevoerd door de Plantenziektenkundige Dienst, met behulp van lijmvallen. Rhagoletis cingulata is, behalve op de Zeeuwse eilanden, ook waargenomen in de Noord- en Zuid-Hollandse duinen en in Zuid Limburg.  
       
             

     
      Reemer, M., 2003 

    Invasieve Arthropoda in Nederland: een eerste inventarisatie 

    EIS2003-12, EIS-Nederland.

    Dit rapport presenteert een overzicht van invasieve Arthropoda (geleedpotige dieren) in Nederland. Hieronder worden soorten verstaan die zich sinds 1950 in Nederland gevestigd hebben en zich sterk hebben uitgebreid. Het overzicht kwam tot stand via een enquête onder circa 50 specialisten en beperkt zich tot de soorten waarvan het invasieve karakter duidelijk en gedocumenteerd is. 

    De totale lijst bevat 104 invasieve soorten Arthropoda en geeft basale informatie over het voorkomen in Nederland, biologie, ecologie en relevante literatuur. Een selectie van 33 soorten wordt uitgebreid besproken. De eerste 13 hiervan zijn sinds 1992 voor het eerst in Nederland aangetroffen. De discussie gaat in op de volledigheid van het overzicht, de herkomst en de schadelijkheid van de invasieve Arthropoda.  
       
             

     
     

    Kalkman, V. & S. Wijdeven, 2003 

    Het vliegend hert in Gelderland, resultaten 2003 

    EIS2003-11, EIS Nederland & Alterra, Wageningen UR

    In 2003 is er in opdracht van provincie Gelderland en LNV door EIS-Nederland en Alterra voorbereidend onderzoek naar het vliegend hert in de provincie Gelderland uitgevoerd. Dit met als doel om meer informatie over de verspreiding en biotoopvoorkeur van de soort in de provincie Gelderland te verkrijgen. Deze gegevens moeten een basis vormen voor verder onderzoek voor een mogelijk in de toekomst op te stellen soortbeschermingsplan. De belangrijkste nieuwe informatie die het in 2003 uitgevoerde onderzoek heeft opgeleverd is:


    • De soort blijkt in het ZO van de Veluwe niet verdwenen te zijn maar nog steeds in klein aantal voor te komen

    • In het Rijk van Nijmegen blijkt de soort op meer plaatsen te zitten dan verwacht

    • In de aan Gelderland grenzende delen van Utrecht is de soort verdwenen

    • Het gericht zoeken van het Vliegend hert is te tijdrovend om als inventarisatiemethode te kunnen dienen

    • Een experiment met het lokken van vliegend hert met vallen met kersen heeft geen resultaat opgeleverd

    • Het door middel van oproepjes verzamelen van waarnemingen levert veel waarnemingen op waarvan de meeste op 100 bij 100 meter nauwkeurig

    • De indruk ontstaat dat het vliegend hert op de Veluwe voorkeur heeft voor tegen de bosrand gelegen dorpjes. Hier zijn houtwallen en grasland (verpopping) dicht bij elkaar aanwezig. Mogelijke extra reden is de daar lagere predatie door wild zwijn 


       
             

     
      Reemer, M., 2003b 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Deelrapport zweefvliegen, bijen en wespen (Diptera, Syrphidae; Hymenoptera, Aculeata) 

    EIS2003-10, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost heeft EIS-Nederland in 2001 en 2002 een inventarisatie uitgevoerd van terrestrische ongewervelde dieren in vijf uiterwaarden langs de Waal rond Zaltbommel (Gelderland). Het gaat om de Breemwaard, de Gamerensche waard, de Heesseltsche waard, de Hurwenensche waard en de Rijswaard. Dit rapport behandelt de resultaten van deze inventarisatie met betrekking tot zweefvliegen (Diptera, Syrphidae), bijen (Hymenoptera, Apidae s.l.) en angeldragende wespen (Hymenoptera, Aculeata: Chrysididae, Pompilidae, Tiphiidae, Vespidae, Crabronidae, Sphecidae). Het project had als eerste doel om een referentiekader te verkrijgen voor de diversiteit van uiterwaarden van de Rijntakken. Daarnaast worden de resultaten in verband gebracht met het overstromingsregime van de rivier en worden indicatorsoorten bepaald voor biotooptypen in de uiterwaarden. 

    Elke uiterwaard is op zeven tot negen verschillende dagen bezocht. Per uiterwaard zijn vier tot 19 locaties bemonsterd. De insecten zijn gevangen met behulp van insectennetten. Om de resultaten in een breder kader te kunnen plaatsen, is met behulp van de landelijke databestanden van EIS-Nederland een overzicht samengesteld van de soorten die bekend zijn uit de uiterwaarden van de Nederlandse Rijntakken. Uit dit overzicht zijn de soorten bepaald met een voorkeur voor de Rijntakken. De biologische en ecologische eigenschappen van deze soorten worden vergeleken met de eigenschappen van alle Nederlandse soorten.  
       
             

     
     

    Turin, H., Th. Heijerman, K. Alders & C. Dolleman, 2003 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Deelrapport loopkevers (Coleoptera, Carabidae) 

    EIS2003-09, EIS-Nederland.

    In 2001 en 2002 zijn vijf uiterwaarden van de Waal rond Zaltbommel (Gelderland) geïnventariseerd op verschillende groepen ongewervelden. Deze inventarisaties zijn uitgevoerd door medewerkers van European Invertebrate Survey - Nederland (EIS-Nederland) in opdracht van Rijkswaterstaat Directie Oost-Nederland. Een overkoepelend verslag van dit onderzoek wordt gepresenteerd in Kalkman et al. (2003). Hierin worden ook algemene gebiedsomschrijvingen gegeven. Deelverslagen over de afzonderlijke onderzochte groepen zijn gepubliceerd in De Bruyne et al. (2003), Van Helsdingen (2003), Kalkman (2002, 2003), Reemer (2003). Dit rapport behandelt de resultaten van het onderzoek aan loopkevers (Carabidae). 

    Het doel van de inventarisaties was in eerste instantie het verkrijgen van een overzicht van de diversiteit van de onderzochte groepen in uiterwaarden die representatief zijn voor het betreffende stroomtraject van de Rijntakken. De aandacht ging met name uit naar graslanden en ruigten. Ooibossen zijn grotendeels buiten beschouwing gebleven. De resultaten van de inventarisaties zijn beschouwd in het kader van de fauna van de Rijntakken, zoals gedefinieerd door Rijkswaterstaat. Deze karakteristieke fauna van de Rijntakken is bepaald met behulp van faunagegevens uit de databank van EIS-Nederland.  


       
             

     
      Kalkman, V.J., M. Reemer, R.H. Bruyne & H. Turin, 2003 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Eindrapport 

    EIS2003-08, EIS-Nederland.

    Voor de aquatische fauna en flora van uiterwaarden is het mogelijk om veel van de gevonden diversiteitspatronen te verklaren door verschillen in intensiteit en duur van het contact van de biotoop met de rivier. Het is duidelijk dat de terrestrische fauna eveneens voor een groot deel door het rivierregime bepaald wordt. Over de mate waarin dit het geval is en over hoe sterk dit per diergroep verschilt is weinig concrete informatie beschikbaar. Ook is het niet duidelijk voor welke groepen de overstromingen verrijkend werken en voor welke groepen de overstromingen juist beperkend zijn. In door RIZA geïnitieerd onderzoek werd voor het eerst in Nederland grootschalig gekeken naar de invloed van ontkleiïng op de ongewervelde fauna. Hieruit bleek dat verlaging van de uiterwaarden ten opzichte van de rivier positief uitpakt voor veel typische soorten van het rivierengebied. Om meer kennis te verwerven over de ongewerveldenfauna van het rivierengebied is in 2001 door Rijkswaterstaat directie Oost-Nederland een project opgestart met als doel meer inzicht te krijgen in de invloed van het rivierregime op de samenstelling van de uiterwaardenfauna. Het voorliggende rapport geeft een samenvatting van de resultaten van dit project.   
       
             

     
      Kalkman, V.J., 2003 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Deelrapport libellen (Odonata) 

    EIS2003-07, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost heeft EIS-Nederland in 2001 en 2002 een inventarisatie uitgevoerd van terrestrische ongewervelde dieren in vijf uiterwaarden langs de Waal rond Zaltbommel (Gelderland). Het gaat om de Breemwaard, de Gamerensche waard, de Heesseltsche waard, de Hurwenensche waard en de Rijswaard. Dit rapport behandelt de resultaten van deze inventarisatie met betrekking tot libellen (Odonata). Het project had als eerste doel om een referentiekader te verkrijgen voor de diversiteit van uiterwaarden van de Rijntakken. Daarnaast worden de resultaten in verband gebracht met het overstromingsregime van de rivier en worden indicatorsoorten bepaald voor biotooptypen in de uiterwaarden. 

    Elke uiterwaard is zowel in 2001 als in 2002 twee keer onderzocht op het voorkomen van libellen. Daarnaast is elk kribvak tijdens veldwerk aan de ecologie van de rivierrombout Gomphus flavipes specifiek onderzocht op het voorkomen van deze soort. Om de resultaten in een breder kader te kunnen plaatsen, is met behulp van het landelijk libellenbestand NVL/De Vlinderstichting/EIS-Nederland een overzicht samengesteld van de soorten die bekend zijn uit de uiterwaarden van de Nederlandse Rijntakken. Aan de hand van dit overzicht zijn de soorten bepaald met een voorkeur voor de Rijntakken.  
       
             

     
      Helsdingen, P.J., 2003 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Deelrapport spinnen (Arachnida, Aranae) 

    EIS2003-06, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost-Nederland, heeft de European Invertebrate Survey - Nederland in 2001 en 2002 een inventarisatie van de fauna van ongewervelden verricht in zes uiterwaarden langs de Waal rond Zaltbommel. De onderzochte uiterwaarden zijn de Hurwenensche waard, Gamerensche waard, Breemwaard, Rijswaard, Heesseltsche waard en Stiftsche waard. Het doel van dit rapport is het verschaffen van een referentiekader voor de diversiteit in soorten en biotopen in de uiterwaarden van de Rijntakken en deze te relateren aan het overstromingsregime van de rivier. Er werden waar mogelijk indicatorsoorten bepaald voor de verschillende biotooptypen in de uiterwaarden. De inventarisatie werd uitgevoerd met behulp van vangpotten, welke in raaien van vijf potten werden ingegraven op de onderscheiden biotopen in alle genoemde uiterwaarden. In totaal werden op deze wijze 29 plaatsen bemonsterd. De hier gerapporteerde vangsten worden vergeleken met eerder gepubliceerde gegevens over het voorkomen van spinnen langs de Rijntakken. Hieruit resulteert een overzicht van spinnensoorten die in ons land een voorkeur hebben voor de Rijntakken dan wel altijd in uiterwaarden langs de Rijntakken worden aangetroffen.  
       
             

     
      Bruyne, R., H. Wallbrink & A.W. Gmelig Meyling, 2003 

    Ongewervelde fauna van het Rijntakkengebied, met veldstudie in uiterwaarden rond Zaltbommel. Deelrapport Mollusken (Mollusca) 

    EIS2003-05, EIS-Nederland.

    In 2001 en 2002 is in opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost, door EIS-Nederland en stichting Anemoon een inventarisatie uitgevoerd naar het voorkomen van terrestrische mollusken (landslakken) in een vijftal uiterwaarden van de Waal nabij Zaltbommel. Het betreft locaties aan de oostkant (noord- en zuid-oever) en de westkant (zuid-oever) in de Breemwaard, Gamerensche waard, Heesseltsche waard, Hurwenensche waard en Rijswaard. Doel van het onderzoek was om meer inzicht te krijgen in de indicatorwaarde van ongewervelden in de uiterwaarden. Naast het onderzoek naar mollusken, zijn in dezelfde periode inventarisaties uitgevoerd gericht op loopkevers, sprinkhanen, libellen, bijen, wespen, zweefvliegen en spinnen. Er is voornamelijk gekeken naar landbewonende mollusken (Gastropoda, Pulmonata). Zoetwatermollusken (Gastropoda, Bivalvia) werden alleen bij de inventarisaties betrokken wanneer ze levend werden aangetroffen in dezelfde biotoop (met name in bodemmonsters).  
       
             

     
      Peeters, T.M.J. & M. Reemer, 2003 

    Bijen en graafwespen in zes terreinen van Natuurmonumenten 

    EIS2003-04, EIS-Nederland.

    In 2002 verrichtten medewerkers van EIS-Nederland veldonderzoek naar de bijen- en graafwespenfauna in zes terreinen van de Vereniging Natuurmonumenten: de Kampina, de Maasuiterwaarden bij Den Bosch, Planken Wambuis, de Plateaux, Voornes Duin en de Zeepeduinen. 

    In dit rapport worden de resultaten van deze inventarisaties besproken. Ook is er aandacht voor gegevens van bijen en graafwespen uit eerdere jaren, voor zover deze aanwezig zijn in de databestanden van EIS-Nederland. Aan de hand hiervan worden beheeraanbevelingen gedaan ten behoeve van de bijen- en graafwespenfauna. In de inleiding worden enkele algemene richtlijnen gegeven voor bijen- en graafwespenvriendelijk beheer van natuurgebieden.  
       
             

     
      Reemer, M., 2003c 

    Zweefvliegen van veranderd bosbeheer in Nederland (Diptera, Syrphidae) 

    EIS2003-01, EIS-Nederland.

    In de afgelopen 20 jaar is het Nederlandse natuurbeheer zich meer gaan richten op een natuurlijke ontwikkeling van bossen. Hierin staan het streven naar meer structuurvariatie en het bevorderen van natuurlijke processen centraal. Een belangrijk aspect hiervan is het laten liggen van dood hout. In dit rapport wordt onderzocht wat de invloed is van het veranderde bosbeheer op de Nederlandse zweefvliegenfauna. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de zweefvliegsoorten waarvan de larven geassocieerd zijn met oude bomen of dood hout, de zogenaamde ‘saproxylische’ soorten. In Nederland komen 58 zweefvliegsoorten voor met een dergelijke levenswijze. 

    Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van de Databank Nederlandse Zweefvliegen (EIS-Nederland, NJN, Sectie Diptera NEV). Dit databestand bevat circa 260.000 gegevens van zweefvliegen in Nederland. Voor elke zweefvliegensoort is een trend berekend aan de hand van het voorkomen voor 1988 en vanaf 1988. Uit de resultaten blijkt dat zweefvliegsoorten van bossen sterker toenemen dan soorten die niet in bossen voorkomen. Deze toename wordt met name veroorzaakt door de sterke toename van saproxylische soorten. Van de saproxylische soorten is 59% vooruitgegaan, terwijl dit bij de niet-saproxylische soorten 34% is.  
       
             



     
      Huijbregts, H., 2003 

    Het vliegend hert in Utrecht. Resultaten 2003 

    EIS2003-01, EIS Nederland & Alterra, Wageningen UR

    Van oudsher zijn er meldingen van het vliegend hert uit de provincie Utrecht. Door Van Laar werden de aan hem in 1987 bekende waarnemingen samengevat. Om de huidige status het vliegend hert in de provincie Utrecht vast te stellen werd door EIS-Nederland, in opdracht van de provincie Utrecht, in de zomer van 2003 onderzoek naar het voorkomen in de regio Amersfoort uitgevoerd. 

    Het onderzoek heeft geen bevestiging opgeleverd over de huidige aanwezigheid van het vliegend hert in de provincie Utrecht. Het lijkt dan ook het beste om de soort in het beleid voorlopig als 'mogelijk aanwezig' te beschouwen. Het is zaak om snel te reageren op eventuele nieuwe waarnemingen zodat de betrouwbaarheid gelijk gecontroleerd kan worden. Eventueel verder veldwerk zou zich moeten concentreren op enkele defensieterreinen. Gezien de waarschijnlijk lage dichtheid is het trachten aan te lokken van vliegende herten waarschijnlijk de beste methode om waarnemingen te verzamelen. Daarnaast is het van belang om bij defensiepersoneel aandacht te vragen voor de soort. De defensieorganisatie is geïnteresseerd in eventuele specifieke beheersmaatregelen en staat niet onwelwillend tegen verder onderzoek.  
       
             
       

    Krekels, R.F.M., 2003 

    De wrattenbijter in de Overasseltse en Hatertse vennen. Monitoring 2002 

    Natuurbalans-Limes Divergens BV & EIS Nederland.  


       
             
        EIS Nederland, de Vlinderstichting & de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2003 

    Waarnemingenverslag dagvlinders, libellen en sprinkhanen 2003   
       
             
       

    Boeren, J., H. van Buggenum, J. Hermans, W. Jansen, R. Kleukers & H. van Kuijk, 2003 

    Werkatlas Sprinkhanen en krekels van Limburg 

    Natuurhistorisch Genootschap & EIS Nederland.  


       
             

     
      Huijbregts, H., 2002 

    Het vliegend hert - een bureaustudie 

    EIS2002-07, EIS-Nederland.

    In Noordoost Twente komt, als één van de weinige plekken in Nederland, het vliegend hert voor. Deze populatie moet, gezien de zeldzaamheid van de soort en het feit dat zij valt onder de habitatrichtlijn, beschermd en voor de toekomst behouden worden. In het betreffende gebied komt veel eikenhakhout voor dat lange tijd niet is afgezet. De kans bestaat dat het langdurig achterwege blijven van het hakhoutbeheer op de langere duur negatieve gevolgen heeft voor het vliegend hert. Daarnaast is het uit ecologisch en landschappelijk oogpunt gewenst om de houtopstanden weer actief te gaan beheren. Om dit op een verantwoorde manier te kunnen doen is gedetailleerde informatie over het vliegend hert noodzakelijk. Het voorliggend rapport bevat een compilatie van literatuurkennis en collectiegegevens van het vliegend hert in Nederland.   
       
             

     
      Jansen, W. & R. Kleukers, 2002 

    Project rosse sprinkhaan: monitoringverslag 2001 

    EIS2002-05, EIS-Nederland.

    In 2001 werd voor het vierde achtereenvolgende jaar de populatiedichtheid van de rosse sprinkhaan bij Schin op Geul bepaald. Er werd het hoogste aantal rosse sprinkhanen tot nu toe geteld. Op 14 augustus werden 127 zingende mannetjes gehoord op traject A, de hoofdpopulatie. De populatiedichtheid voor 2001 wordt daarmee voor het eerst op meer dan 1000 individuen geschat. Er liggen diverse voorstellen voor het verder uitbreiden van het leefgebied van de rosse sprinkhaan. Hiervan is het geëxtensiveerd maaibeheer van de bermen van traject A en het uitrasteren van een strook van het grasland van Natuurmonumenten inmiddels doorgevoerd. Voor de overige voorstellen wordt nog financiering gezocht. 

    De populatie lijkt momenteel niet bedreigd. We stellen daarom voor om ingaande per 2002 slechts een minimale telling te verrichten. Hierbij wordt op één dag (in de periode 5-25 augustus) een telling van traject A uitgevoerd, plus een snelle inventarisatie van de andere deelpopulaties. De rapportage is beknopt en bestaat uit de veldformulieren, met een samenvatting waarin een grove populatieomvang wordt bepaald, met een korte toelichting. Eens in de vijf jaar zal een uitgebreide telling worden verricht, conform de jaren 1999, 2000 en 2001.  
       
             

     
     

    Reemer, M. & F. van der Meer, 2002 

    Vliegen, bijen en wespen in de uiterwaarden rond Zaltbommel 

    EIS2002-04, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost, werd door EIS-Nederland in 2001 een inventarisatie verricht in vijf uiterwaarden langs de Waal ten oosten (rechter- en linkeroever) en westen (linker-oever) van Zaltbommel. Deze inventarisatie dient als basis voor verder onderzoek naar de indicatorwaarde van ongewervelden in de uiterwaarden. De inventarisatie richtte zich op sprinkhanen, libellen, bijen, wespen, zweefvliegen en spinnen. In dit rapport worden de resultaten met betrekking tot de bijen, wespen en zweefvliegen behandeld. 

    De onderzochte gebieden zijn de Breemwaard, de Gamerensche waard, de Heesseltsche waard, de Hurwenensche waard en de Rijswaard. Deze vijf uiterwaarden zijn geïnventariseerd op de volgende families: zweefvliegen (Syrphidae), bijen (Apidae), graafwespen (Crabronidae & Sphecidae), spinnendoders (Pompilidae), plooivleugelwespen (Vespidae), keverdoders (Tiphiidae) en goudwespen (Chrysididae). Blaaskopvliegen (Conopidae), boorvliegen (Tephritidae), dazen (Tabanidae), prachtvliegen (Otitidae), roofvliegen (Asilidae), sluipvliegen (Tachinidae) viltvliegen (Therevidae) en wapenvliegen (Stratiomyidae) zijn in beperkte mate verzameld. Dit verslag bespreekt de aangetroffen fauna.  


       
             

     
      Kalkman, V.J., 2002 

    Sprinkhanen in de uiterwaarden rond Zaltbommel 

    EIS2002-03, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost, werd door EIS-Nederland in 2001 een inventarisatie verricht in vijf uiterwaarden langs de Waal ten oosten (rechter- en linkeroever) en westen (linker-oever) van Zaltbommel. Deze inventarisatie dient mogelijk als basis voor verder onderzoek naar de indicatorwaarde van ongewervelden in de uiterwaarden. 

    De inventarisatie richtte zich op sprinkhanen, libellen, bijen, wespen, zweefvliegen en spinnen. In dit rapport worden de resultaten met betrekking tot de sprinkhanen behandeld. Van de negen in het Nederlandse uiterwaardengebied algemene soorten werden er acht aangetroffen. Twee Nederlandse soorten, de bramensprinkhaan Pholidoptera griseoaptera en het kalkdoorntje Tetrix tenuicornis, hebben een belangrijk deel van hun areaal in het uiterwaardengebied. De bramesprinkhaan is algemeen in alle onderzochte uiterwaarden aangetroffen. Het kalkdoorntje is in 1994 bij de spoordijk bij Zaltbommel gevonden maar is bij de huidige inventarisaties niet aangetroffen. Op de gouden sprinkhaan Chrysochraon dispar na zijn alle aangetroffen soorten algemeen in Nederland. De gouden sprinkhaan is vrij zeldzaam en staat op de Rode lijst als kwetsbaar. De precieze biotoop van deze soort in de uiterwaarden is niet bekend. Wel lijkt het erop dat deze soort in de uiterwaarden veel drogere biotopen prefereert dan in de rest van Nederland.   
       
             

     
     

    Kalkman, V.J., 2002b 

    Libellen in de uiterwaarden rond Zaltbommel 

    EIS2002-02, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost, werd door EIS-Nederland in 2001 een inventarisatie verricht in vijf uiterwaarden langs de Waal ten oosten (rechter- en linkeroever) en westen (linker-oever) van Zaltbommel. Deze inventarisatie dient als basis voor verder onderzoek naar de indicatorwaarde van ongewervelden in de uiterwaarden. De inventarisatie richtte zich op sprinkhanen, libellen, bijen, wespen, zweefvliegen en spinnen. In dit rapport worden de resultaten met betrekking tot de libellen behandeld. 

    De tijdens dit onderzoek geïnventariseerde uiterwaarden betreffen de Breemwaard, Gamerensche waard, Heesseltsche waard, Hurwenensche waard en de Rijswaard. In totaal werden 23 soorten libellen waargenomen waarvan drie soorten die gebonden zijn aan stromend water. Hiervan is alleen de rivierrombout Gomphus flavipes strikt gebonden aan rivieren. De soorten die bij de stilstaande wateren in de uiterwaarden werden aangetroffen betreffen allemaal in Nederland algemene soorten die een weinig stringente biotoopvoorkeur hebben.  


       
             

     
      Helsdingen, P. van, 2002 

    Spinnen in de uiterwaarden rond Zaltbommel 

    EIS2002-01, EIS-Nederland.

    In opdracht van Rijkswaterstaat, Directie Oost, werd door EIS-Nederland in 2001 een inventarisatie verricht in vijf uiterwaarden langs de Waal ten oosten (rechter- en linkeroever) en westen (linker-oever) van Zaltbommel. Deze inventarisatie dient als basis voor verder onderzoek naar de indicatorwaarde van ongewervelden in de uiterwaarden. De inventarisatie richtte zich op sprinkhanen, libellen, bijen, wespen, zweefvliegen en spinnen. In dit rapport worden de resultaten met betrekking tot de spinnen behandeld. 

    De samenstelling van de spinnenfauna van de vijf uiterwaarden werd bestudeerd aan de hand van vangsten met vangpotjes. De veldperiode was beperkt tot de maanden augustus en september (2001). In totaal werden 3419 exemplaren gevangen en gedetermineerd en 45 soorten uit zeven families vastgesteld. Dit is aanzienlijk minder dan in vergelijkbare onderzoeken elders in Nederland en in het buitenland Er werden diverse soorten aangetroffen, die kenmerkend zijn voor riviersystemen. Zoals gebruikelijk maakten enkele soorten, die bekend staan als "verstoringsspinnen", meer dan de helft uit van het aantal gevangen exemplaren. Dit is een gevolg van het dynamische milieu in uiterwaarden. Verwacht wordt dat een in de tijd uitgebreider onderzoek met vangpotjes zowel als handvangsten een groter aantal soorten aan het licht zal brengen.  
       
             
       

    Krekels, R.F.M., R.M.J.C. Kleukers & P.J.M. Verbeek, 2002 

    De wrattenbijter in de Overasseltse en Hatertse vennen. Maatregelen voor duurzaam behoud van een kwetsbare populatie 

    Natuurbalans-Limes Divergens BV & EIS Nederland.  


       
             

     
      Reemer, M. & F. van der Meer, 2001 

    Bijen en graafwespen langs kanaal Almelo-Nordhorn, met aandacht voor andere insecten 

    EIS2001-04, EIS-Nederland.

    In 2001 hebben medewerkers van EIS-Nederland in opdracht van de Provincie Overijssel een inventarisatie uitgevoerd van de bijen- en graafwespenfauna van Kanaal Almelo-Nordhorn. Er zijn 56 soorten bijen en 26 soorten graafwespen gevonden. Hieronder zijn twee bijzondere bijen (Andrena gravida en Lasioglossum fratellum) en drie bijzondere graafwespen (Ectemnius lituratusMimesa bruxellensis en Mimumesa beaumonti). In dit rapport worden deze resultaten besproken en gaat tevens aandacht uit naar het voorkomen van enkele andere bijzondere insecten langs dit kanaal. Met name het voorkomen van enkele zeldzame sprinkhanen is vermeldenswaardig: het zoemertje Stenobothrus lineatus, het schavertje Stenobothrus stigmaticus, de zompsprinkhaan Chorthippus montanus en de weidesprinkhaan Chorthippus dorsatus. Verder wordt kort ingegaan op enkele soorten libellen, zweefvliegen en langsprietmotten. Naar aanleiding van de resultaten worden aanbevelingen gegeven voor het beheer van de kanaaltaluds.   
       
             

     
      de Bruyne, R.H., 2001 

    De nauwe korfslak nauwkeuriger bekeken 

    EIS2001-03,  EIS-Nederland.

    In juni en juli 2001 werd een gerichte inventarisatie van de nauwe korfslak in de Zuid-Hollandse duingebieden uitgevoerd. Het onderzoek gebeurde in opdracht van de Provincie Zuid-Holland en het Expertisecentrum PMR. De nauwe korfslak is vroeger op relatief veel plaatsen in het Nederlandse duingebied gevonden en verspreid in het binnenland. Recent is de soort slechts op een zeer klein aantal plaatsen aangetroffen. Met het in dit rapport gepresenteerde onderzoek wordt een bijdrage geleverd aan de kennis over de verspreiding van de nauwe korfslak in de Zuid-Hollandse duingebieden. Een actuele aanleiding voor dit onderzoek vormde de keuze voor gebieden waar natuurcompensatie kan plaatsvinden in het kader van de aanleg van de 2e Maasvlakte. 

    Tijdens het onderzoek werden zoveel mogelijk oude vindplaatsen in het Zuid-Hollandse duingebied bezocht, om te bezien of de soort er nog voorkomt. In totaal werden 56 locaties in 37 kilometerhokken bezocht, verspreid over zeven duingebieden: Goeree, Voorne, Maasvlakte e.o., Hoek van Holland e.o., Meijendel, Berkheide, Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD). Vertigo angustior werd in alle duingebieden, behalve bij Hoek van Holland, aangetroffen, in totaal op 12 locaties (10 kilometerhokken): Voorne (vier), omgeving van de Maasvlakte (twee populaties, waaronder de Brielse Gatdam), Meijendel (één), Berkheide (één) en Amsterdamse Waterleidingduinen (twee). Op de locatie Arendsduin/Banken werd V. angustior niet aangetroffen. Op Goeree werden geen levende dieren aangetroffen, wel oude en verse schelpen, ieder op een locatie. In dit rapport worden de resultaten uit dit onderzoek toegelicht.  
       
             

     
      Peeters, Th.M.J. & M. Reemer, 2001 

    Bijenfauna en beheer van zeven terreinen van Natuurmonumenten 

    EIS2001-02, EIS-Nederland.

    In 1999 en 2000 verrichtten medewerkers van EIS-Nederland veldonderzoek naar de wilde bijenfauna in zeven terreinen van Natuurmonumenten: het Dwingelderveld, Huis ter Heide, het Korenburgerveen, de Loonse en Drunense duinen, het Naardermeer, groeve Sweijer en Nationaal Park Zuid-Kennemerland. De resultaten van deze inventarisaties worden in dit rapport per terrein besproken en aan de hand hiervan worden beheersaanbevelingen gedaan ten behoeve van de bijenfauna. 

    De inleiding besteedt aandacht aan algemene beheersmaatregelen ten behoeve van de bijenfauna. Het afsluitende hoofdstuk geeft een overzicht van de gevonden aantallen soorten in de terreinen, zowel voor de periode tot en met 1998 als de inventarisaties in 1999 en 2000. Hierbij gaat ook aandacht uit naar het aandeel bedreigde soorten in de gebieden.  
       
             

     
     

    Jansen, W. & R. Kleukers, 2001 

    Project rosse sprinkhaan: monitoringverslag 2000 

    EIS2001-01,  EIS-Nederland.

    In 2000 werd voor het derde achtereenvolgende jaar de populatiedichtheid van de rosse sprinkhaan bij Schin-op-Geul bepaald. De populatiedichtheid voor 2000 wordt, net als voor 1999, geschat op 600-800 dieren. Om het leefgebied van de rosse sprinkhaan verder te vergroten worden de volgende aanbevelingen gedaan:

    Fasering van het maaibeheer van het grasland van Natuurmonumenten. Dit perceel is waarschijnlijk het belangrijkste potentieel nieuwe leefgebied. Het grasland wordt sinds 2000 niet meer begraasd, maar gemaaid. Dat de rosse sprinkhaan hier nog niet gevonden is, komt waarschijnlijk door de manier van maaien; integraal en te vroeg. In figuur 4 wordt een maaischema voor het grasland voorgesteld.


    • Openkappen van een strook aan de zuidzijde van het spoor.

    • Aankoop van een aantal terreinen ten noorden van het spoor. De belangrijkste is de akker, grenzend aan het grasland van Natuurmonumenten. Daarnaast zijn er een aantal kleinere extensief beheerde percelen die wat verder van de populatie verwijderd zijn.

    • Er is getracht een relatie te vinden tussen verschillende maai-jaren en de aantallen waargenomen rosse sprinkhanen. De hoogste aantallen worden in vakken die nog niet gemaaid zijn. Er werd echter geen relatie gevonden met het laatste jaar van maaien. De interpretatie van de gegevens werd bemoeilijkt door een aantal methodologische problemen. Momenteel lijkt de populatie niet bedreigd. Het voorstel is om in 2001 en 2002 nog een zelfde telling uit te voeren en daarna met tussenpozen van 5 jaar een volledige telling uit te voeren. In de tussenjaren wordt met minimale inspanning een populatieschatting gemaakt.  


       
             

     
      Jansen, W. & R. Kleukers, 2000 

    Project rosse sprinkhaan: monitoringverslag 1999 

    EIS2000-03, 

    In 1999 werd middels een gestandaardiseerde telling de populatiedichtheid van de rosse sprinkhaan bij Schin-op-Geul bepaald. De populatiedichtheid wordt geschat op 600-800 dieren. Dit is veel hoger dan de hoogste schatting tot nu toe, 200-300 dieren. Het lijkt er op dat de rosse sprinkhaan goed reageert op de speciale maatregelen die genomen worden om het leefgebied te verbeteren. In 1997 werd een 15 meter brede strook van een weiland van Natuurmonumenten uitgerasterd. Hier is de vegetatie duidelijk verruigd en in 1999 is de rosse sprinkhaan hier voor de eerste maal aangetroffen.  
       
             

     
     

    Reemer, M., Th. Peeters, Th. Zeegers & W. Ellis, 1999 

    Wilde bijen in terreinen van Natuurmonumenten 

    EIS1999-03,  EIS-Nederland.

    Er zijn sterke aanwijzingen dat het plaatsen van bijenkasten in natuurgebieden negatief kan zijn voor de plaatselijke wilde-bijenfauna. De honingbij concurreert met wilde bijen om stuifmeel, waardoor de broedzorg van sommige soorten nadeel ondervindt. Dit was voor Natuurmonumenten de aanleiding om EIS-Nederland te verzoeken een rapport op te stellen over de bijen van hun terreinen en advies uit te brengen over beschermingsmaatregelen voor de bijenfauna. 

    Door het EIS-waarnemingenbestand van de wilde bijen te koppelen aan het gebiedenbestand van Natuurmonumenten konden de gegevens van bedreigde bijensoorten geselecteerd worden. Uit 107 van de circa 360 gebieden zijn gegevens van bedreigde bijen bekend. Er werd een lijst samengesteld van gebieden met de meeste bedreigde soorten in de afgelopen eeuw, en tevens een lijst van gebieden met de meeste bedreigde soorten vanaf 1980. Met behulp van gegevens over bloembezoek is onderzocht welke planten belangrijk zijn voor de voedselvoorziening van bijen. Naast enkele algemeen voorkomende families (composieten, schermbloemigen, kruisbloemigen, vlinderbloemigen en lipbloemigen) bleken vooral de volgende plantensoorten en –genera van belang: klokjes, Centaurea-soorten, slangenkruid, zandblauwtje, rolklaver, ganzerik, braam, wilg, paardenbloem en klaver. Tot slot wordt advies uitgebracht ten aanzien van het beheer in gebieden met een bijzondere bijenfauna en worden er lijsten gegeven van gebieden waarvoor het interessant zou zijn om de huidige bijenfauna beter te onderzoeken.  


       
             
       

    R. Krekels, P. Verbeek & R.M.J.C. Kleukers, 1999 

    De wrattenbijter langs het Drongelens kanaal. Duurzaam behoud van de wrattenbijter en zijn leefgebied 


    Natuurbalans-Limes Divergens BV & EIS Nederland.   
       
             
        Jansen, W., R. Kleukers & B. Odé, 1999 

    De rosse sprinkhaan bij Schin-op-Geul 

    EIS1999-01.  
       
             
        Reemer, M. & V.J. Kalkman, 1998 

    Sprinkhanen en krekels van de Rode lijst in Gelderland  
       
             
        Kalkman, V.J., R. Ketelaar & M. Reemer 1998 

    Libellen van de Rode lijst in Gelderland  
       
             
        Stroo, A., 1997 

    Verspreidingsanalyse doelsoorten libellen  
       
             
       

    Kleukers, R. & A. Stroo 1997 

    Het belang van het buitendijks gebied van Tolkamer tot Kandia voor libellen en sprinkhanen 


       
             
        De Vlinderstichting 1992 

    De dagvlinders van het Drongelens kanaal, inventarisatie 1991 en analyse historische gegevens. Deelrapport bij: De fauna van het Drongelens kanaal   
       
             
       

    Peeters, Th.M.J., 1992 

    De bijen en wespen van het Drongelens kanaal. Deelrapport bij: De fauna van het Drongelens kanaal 


       
             
        Musters, J.C.M., 1992 

    De sprinkhanen en krekels van het Drongelens kanaal. Deelrapport bij: De fauna van het Drongelens kanaal   
       
             
        Moller Pillot, H. 1992 

    De fauna van het Drongelens kanaal. Bestaande gegevens, natuurwaarde en betekenis hiervan voor de inrichting 

    Oekologisch Adviesbureau Moller Pillot, EIS Nederland & De Vlinderstichting. 
       

    https://www.eis-nederland.nl/rapporten
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/landschapoverstijgendnw/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/laagveen-en-zeekleilandschap/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/obn-nieuwsbrieven-uit-vakblad-nbl/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/proefschriften/
    https://www.natuurkennis.nl/publicaties/scientific-articles/
    https://www.inaturalist.org/journal/ahospers/68501-325-reports-rapporten-2015-2014-2013
    325-Reports Rapporten Insecten Bijen Libellen Kevers 2015, 2014,2013

    Posted on November 11, 2022 05:22 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    October 26, 2022

    345-In Groningen moet de grutto verhuizen voor de geoorde fuut, die weer moet verhuizen voor nieuwbouw

    https://pointer.kro-ncrv.nl/grutto-verhuizen-geoorde-fuut-verhuizen-nieuwbouw
    https://www.rtvnoord.nl/nieuws/764524/noorderzijlvest-transplanteert-krabbenscheer-in-stadswijk-de-held
    https://groningen.partijvoordedieren.nl/nieuws/krabbenscheer-verwijderd-uit-sloten-de-held
    https://www.inaturalist.org/posts/43089-16-krabbenscheer-en-groene-glazenmaker-verdwenen-bij-nathalie-barneykade-de-held
    Aan de rand van de stad Groningen moeten 5000 woningen verrijzen in de nieuwe wijk Suikerzijde. Maar daar leeft de beschermde geoorde fuut. Volgens de regels van natuurbescherming moet er compensatie komen omdat deze vogel leefgebied verliest. Dat gaat gebeuren in de Polder De Oude Held, maar daar leven beschermde weidevogels zoals de grutto. Ook die vogels krijgen op hun beurt compensatie op een andere plek. “Wij zien vaker plannen die niet zo goed zijn, maar dit is echt een heel slecht plan,” aldus een lokale milieuclub.

    Tientallen jaren werden de vloeivelden rondom de Suikerfabriek in Groningen gebruikt zodat slib in afvalwater kon bezinken. Maar sinds de fabriek is gesloten tiert het natuurlijke leven er welig. Er komen onder meer geoorde futen en watervleermuizen voor.

    https://pointer.kro-ncrv.nl/grutto-verhuizen-geoorde-fuut-verhuizen-nieuwbouw

    Broedgebied verdwijnt
    In 2009 heeft de gemeente Groningen het gebied gekocht en nu moeten er 5000 woningen verrijzen. Een gedeelte van de natuurcompensatie vindt in het gebied zelf plaats, maar er is ook een tweede gebied verderop aangewezen: Polder De Oude Held. Dit is nu een succesvol weidevogelgebied. Om het gebied geschikt te maken voor de geoorde fuut, de watervleermuis en de meervleermuis wordt er water aangelegd, en daardoor zal een deel van het broedgebied van weidevogels verdwijnen. Die op hun beurt weer gecompenseerd moeten worden.

    “Je moet niet compenseren in een ander natuurgebied waar je veel moet opofferen,” aldus Jan-Willem Lobeek van de Natuur en Milieufederatie Groningen, één van de lokale milieuclubs die bij de rechter aan de bel heeft getrokken. “Dat er 5000 woningen komen, dat snappen wij maatschappelijk gezien ook. En op het eerste gezicht lijkt het een goede locatie. Maar dan moet je niet - plat gezegd - alles vlak bulldozeren en groen vernietigen om daarna weer decoratiegroen aan te leggen.” Lobeek pleit ervoor om het gebied veel slimmer in te richten zodat je veel natuurwaarden kan behouden en je minder hoeft te compenseren op geschiktere locaties. Met zes andere natuur- en milieuorganisaties stapten ze naar de rechter.

    Gang naar de rechter
    De rechter legde de bouw stil in afwachting van een definitieve uitspraak in de procedure die is aangespannen. Lobeek: “Het juridische spoor vinden we zelf ook een ongewenst scenario, want dat kent alleen maar verliezers, maar we hebben al jaren geleden aan de bel getrokken.” Volgens Lobeek rechtvaardigt de situatie de gang naar de rechter. “We zien wel vaker plannen die niet zo goed zijn, maar dit is echt een ontzettend slecht plan. Het betekent gewoon het einde van het meest succesvolle weidevogelgebied van de provincie Groningen en de grutto-populatie daar.”
    Gemeente
    De gemeente Groningen laat weten dat ongeveer de helft van de compensatie-opgave binnen het plangebied is gerealiseerd en dat deze gebieden goed functioneren voor water- en meervleermuizen. “Een plek voor de resterende compensatie is afhankelijk van onder andere het vliegbereik van vleermuizen vanaf hun kolonies. De enige geschikte locatie hiervoor ligt aan de rand van een weidevogelgebied. Daar waren wij ons van meet af aan van bewust. Als er een andere geschikte locatie voor deze compensatie-opgave beschikbaar zou zijn geweest, dan hadden we daar voor gekozen. Maar dat blijkt na uitvoerige studie niet het geval.” De gemeente vertrouwt op een goede afloop van de rechtsgang.


  • Onder verantwoordelijkheid van Waterschap Noorderzijlvest is uit sloten in de wijk De Held in Groningen vorig jaar bijna alle krabbenscheer verwijderd. Deze plant is onontbeerlijk voor de voortplanting van de libellensoort Groene glazenmaker, een zeldzame en kwetsbare libellensoort en dus beschermd. Een overtreding van de Wet natuurbescherming, maar de provincie reageerde lauwtjes, en laat ook geen werk maken van het correct opnieuw aanplanten. De fractie heeft vragen gesteld aan het College over deze betreurenswaardige gang van zaken.
    https://pointer.kro-ncrv.nl/grutto-verhuizen-geoorde-fuut-verhuizen-nieuwbouw
    https://www.rtvnoord.nl/nieuws/764524/noorderzijlvest-transplanteert-krabbenscheer-in-stadswijk-de-held
    https://groningen.partijvoordedieren.nl/nieuws/krabbenscheer-verwijderd-uit-sloten-de-held
    https://www.inaturalist.org/posts/43089-16-krabbenscheer-en-groene-glazenmaker-verdwenen-bij-nathalie-barneykade-de-held

  • 345-In Groningen moet de grutto verhuizen voor de geoorde fuut, die weer moet verhuizen voor nieuwbouw
  • Posted on October 26, 2022 09:14 AM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment

    November 18, 2021

    -LiveAtlas-lijstjes exporteren naar Waarneming.nl

    Lijsten LiveAtlas delen met Waarneming.nl

    Vanaf nu kunnen waarnemers die lijstjes invoeren voor LiveAtlas van Sovon deze gegevens desgewenst automatisch doorsturen naar hun account op Waarneming.nl. Met deze vorm van samenwerking willen beide organisaties hun gebruikers beter bedienen.

    Via een exportfunctie kunnen vogelaars die lijstjes invoeren voor LiveAtlas hun waarnemingen moeiteloos doorzetten naar Waarneming.nl. Dit kan zowel automatisch als handmatig. Het grootste voordeel is dat de deelnemende vogelaar op deze manier geen dubbele administratie hoeft te doen.
    LiveAtlas is een laagdrempelige telling van Sovon waarin vogelaars complete vogellijstjes bijhouden in een kilometerhok of langs een vrije route. De afgelopen jaren heeft het bijhouden van lijstjes wereldwijd sterk aan populariteit gewonnen onder vogelaars. Complete lijsten worden gebruikt bij het maken van verspreidingsbeelden en worden ingezet voor onderzoeksdoeleinden.
    LiveAtlas-lijstjes exporteren naar Waarneming.nl

    LiveAtlas-lijstjes exporteren naar Waarneming.nl
    Veel gebruikers van LiveAtlas hebben ook een account op Waarneming.nl, het bekendste platform om natuurwaarnemingen op door te geven. Voor deze vogelaars wordt het nu makkelijker gemaakt om de waarnemingen van hun lijstje ook daar te delen, waardoor de community ze ook meekrijgt en je digitale opschrijfboekje compleet blijft. Exporteren kan eventueel ook handmatig.

    Timo Roeke van Waarneming.nl: “Sovon en Waarneming.nl werken op de achtergrond al jaren samen om een beter beeld te krijgen van de Nederlandse Avifauna. Deze nieuwe export zorgt ervoor dat een fanatieke groep waarnemers geen dubbele administratie hoeft bij te houden en dus meer tijd overhoudt om buiten te zijn.”

    Albert de Jong van Sovon: “Ik ben blij dat we op deze manier samenwerken, zodat de vogelaar profiteert. Hier komen mooie dingen samen: leuke waarnemingen delen met het publiek op het grote platform Waarneming.nl en vogeltellingen doen voor Sovon om vogelpopulaties in Nederland te volgen. Ik ga mooie LiveAtlas-lijstjes invoeren en zet de export aan.”

    Posted on November 18, 2021 10:35 PM by ahospers ahospers | 0 comments | Leave a comment